De St.Mattheüsparochiekerk

   Over de oudste geschiedenis van het Munkzwalmse bedehuis is weinig bekend. Tijdens de beeldenstorm in 1566 bleef de kerk gespaard. Na een storm in 1612 diende ze wel hersteld te worden.
   In het begin van de 18^de eeuw werd het gebouw als armtierig beschouwd.
   Volgens de kaart van Horenbout (begin 17^de eeuw) was de voormalige kerk éénbeukig en had ze een torentje op het midden van het dak. Het noordelijke O.L.Vrouwkoor is op de kaart niet zichtbaar. Naderhand werd er een zuidelijke transeptarm aan het kerkgebouw toegevoegd. Immers, volgens de kadasterkaart van 1835 was de kerk weliswaar nog altijd éénbeukig, maar had ze toen twee transeptarmen en een vlak, gesloten koor. In de noordoostelijke hoek was er een bijgebouw, vermoedelijk een sacristie.

   De plannen voor het huidige neogotische kerkgebouw zijn van de hand van van architect Van Hoecke-Peeters en dateren van 1872-'74. In een rapport dat dateert van 1873 (KCML) in verband met de ontworpen nieuw te bouwen kerk staat vermeld dat de ruimte voor de gelovigen, dus zónder het koor, slechts 125m² bedroeg.

Kaart Lecler (fragment)

Situatie voormalige kerk in het dorp

Situatie huidige kerk in het dorp.

GRAFSCHRIFTEN van verdwenen zerken uit de voormalige kerk, volgens de Graf- en Gedenkschriften in het R.A.G.:
D.O.M./ SEPULTURE/ VAN DEN EERSAEMEN JOOS/ VANDERHAEGHEN F^S ADRIAENS/ IN SYN LEVEN BUR=/=GHEMEESTER DESER PROCHIE/ OVERLEDEN DEN 3 MEYE 1691/ IN HUWELICK GEWEEST MET/ CATHARINA BUYSSE ENDE/ DAER BY GHEENE KINDEREN/ GEWONNEN/ BIDT VOOR DE ZIELE.
Blauwe zerk, links in de oude kerk.

SEPULTURE/ VAN DEN EERSAEMEN/ ADRIAEN EECHOUT/ F^S ADRIAEN BAILLIEU/ VAN TENDALLE IN POSTSCHEPENEN/ VAN MUNCKZWALME OUT/ 70 JAER OVERLEDEN/ 1701/ BIDT VOOR DE ZIELE.
Blauwe zerk, links in de oude kerk.

D.O.M./ SEPULTURE/ VAN EERSAEMEN/ LIEVEN OGIERS FILIUS JOOS/ IN SYN LEVEN SCHEPENEN/ DESER PROCHIE VAN MUNCK=/=SWALMEN EN ..../ ALS KLERCK IN T'JAER 1701: DESER KERKE .....
Blauwe zerk, in de middenbeuk der oude kerk.

SEPULTURE/ VAN/ ANTHONIUS PENNINCK/ F^S PIETER(S) IN SYN LEVEN BAILLIU/ DESER PROCHOE OVERLEDEN DEN 10/ AUGUSTUS 1703 OUDT 73 JAEREN/ ENDE/ JUDOCA VANDERHAEGHEN/ F^A JANS ZIJNE HUYSVROUWE OVERL./ DEN 28 MEYE 1748 OUDT 58 JAEREN/T'SAEMEN GHEPROCUREERT (sic) HEBBENDE/ 7 KINDEREN MET NAEME/ JOANNE CATHARINE/ ANGELINE/ PIETERNELLE FRANCHOISE/ CONSTANTINUS IGNATIUS/ MARIE CATHARINE/ FLORIS MARTINUS/ PIETER JOANNES/ BIDT VOOR DE ZIELEN.
Witte zerk. Bovenaan: cherub.

SEPULTURE/ VAN JO^E/ CORNELIA DEWANDELE/ F^IA JASPAR HUYSVRAUW VAN/ JAN VANDERHAEGHEN OVERLEDEN/ DEN 21 FEBRUARIJ 1705/ ENDE OOCK BEGRAEVEN/ DISCRETEN JAN VANDERHAEGHEN/ OVERLEDEN .....1738 AUD OMTRENT/ 77 JAEREN/ BIDT VOOR DE ZIELE.
Blauwe zerk, links in de oude kerk.

D.O.M./ SEPULTURE/ VAN/ FRANSISCUS DE BACKER/ F^S ADRIAEN BORGM^R DESER PROCHIE/ OVERL. DEN 22 7^BER 1708/ EN MARIE CATHARINE VANDERSCHUEREN/ F^A LIEVENS SYNE HUYSVRAUWE OVERL./ DEN 2 MAERTE 1732 AUT OMTRENT 72 JAEREN/ ENDE HUYBRECHT CNUDDE/ FS JOANNES HAEREN 2^DEN MAN OVERL. DEN/ 9 AUGUSTI 1718./ ENDE ADRIAEN DE BACKER/ F^S FRANCIES OVERL. 9 JUNY 1721/ ENDE JASPAERT DE KLERCK/ F^S PIETERS HAEREN 3^DEN MAN OVERL. DEN/ 28 FEBRIJ 1722/ ENDE MARIE CNUDDE F^A HUYBRECHT/ OVERL. DEN 3 APRIL 1724/ ENDE JOANNES VANDEPERRE HAEREN/ 4^DEN MAN OVERL. 5 7^BER 1729./ BIDT VOOR DE ZIELE.
Witte zerk, links in de oude kerk.

SEPULTURE/ VAN SIEUR/ JAN OGIERS FILIUS JOOS/ BAILLIU DESER PROCHIE/ OVERLEDEN DEN .....BER 1723/ OUDT 78 JAER/ IN SYN HUYSVR./ FRANçOISE VANDERHAEGHEN/ FA JOOS OVERLEDEN DEN ..... 9BER/ 1729 AUDT 72 JAEREN/ EN HEBBEN T'SAEMEN/ ACHTERGHELAETEN 7/ KINDEREN/ BIDT VOOR DE ZIELE.
Witte zerk, midden in de oude kerk.

D.O.M./ SEPULTURE/ VAN DEN EERSAEMEN/ JOANNES....... BOMBEKE/ FS JUDOCI ENDE VAN/ MARIA DE BRUYCKERE OVERL./ BINNEN DESE PROCHIE DEN 11 7BER/ 1768 IN DEN AUDERDOM VAN/ ........... ENDE VAN DE EERBAERE/ JOANNA MARIA ROMAN/ FA DHEER FRANS ENDE VAN JOA/ FRANçOISE VANDERHAEGHEN/ SYNE HUYSVRAUWE OVERL. DEN .... JANUARIJ 17.. DIE T'SAEMEN/ HEBBEN IN HUWELYCK GEWEEST 30 JAEREN/ WELKEN BOMBEKE BINNEN DESE/ KERKE HEEFT GEFONDEERT EEN/ EEUWIG JAERGETYDE/ BID VOOR DE ZIELE.
Witte zerk, midden in de oude kerk.

SEPULTURE/ VAN DEN EERSAEMEN/ JOANNES DE GROOTE F^S/ MARTINUS OVERLEDEN DEN 30/ MAERTE 1769 OUT 82 JAEREN/ IN HAUWELIJCK GEWEEST MET/ CATHARINE DE BACKERE/ FA FRANCIES OVERLEDEN DEN/ (niet ingevuld) JAEREN/ T'SAEMEN GEPROCUREERT [sic] SES/ KINDEREN WAER VAN ALS/ NOCH IN TLEVEN SYN/ MARIA OVERL. DEN ...../ OUT JAEREN/ FRANCIES OVERL. DEN/ OUT JAEREN/ EN ANNA CHRISTINA OVERL./ DEN 20 JANRY 1769 OUT 35 JAEREN.
Bovenaan: cherub; onderaan: doodshoofd en banderol met inschrift BIDT VOOR DE ZIELEN.

SEPULTURE/ VAN DEN EERSAEMEN PETRUS DE/ = CLERCQ FS JOOS OVERL. DEN 7 8BRE 1774 AUD 77 JAEREN/ ENDE VAN MARIE LIVINE VANDENBERGHEN FA PIETERS/ SYNE HUYSVRAUWE OVERLEDEN DEN 20 JULY 17(01) AUD/ 75 JAEREN EN ACHTERGELAETEN EENEN SONE/ MET NAEME/ MARTINUS OVERL. DEN (niet ingevuld) AUD (niet ingevuld)

D.O.M./ SEPULTURE/ VAN JOANS BAP^T FLAMINCK/ F^S FRANS OVERL. DEN/ AUDT JAEREN ..../ MARIE CATHARINE ..../ F^A PIETERS/ OVERL. 2 7^BRE 1778/ AUDT 31 JAEREN/ ...
Witte zerk; midden in de oude kerk.

D.O.M./ HIER RUST/ DEN/ EERZAEMEN/ JONGELING/ PIETER FRANCIES DE CLERCQ FILIUS/ FS OVERLEDEN DEN 12 AUGUSTUS 1839/ OUD 34 JAEREN/ BIDT VOOR DE ZIELEN.
Op het oude kerkhof.

HIER LICHT/ BEGRAVEN/ DE EERZAEME/ LUCIA DE COENE/ OUD 23 JAEREN/ OVERLEDEN DEN 24 X^BER 1859/ JONGE DOCHTER VAN JOSEPH/ DE COENE ENDE VAN .... R.J.P.
Op het oude kerkhof. Onderaan: doodshoofd.

D.O.M./ HIER VOOREN/ IS/BEGRAVEN/ LIVINUS PENNINCK/ GEBOREN/ TE MUNCK=/ ZWALM/ DEN ISTEN JANUARIJ 1860 IN DEN/ AUDERDOM VAN 50 JAEREN/ BIDT VOOR/ ZIJNE ZIEL.
Op het oude kerkhof. Bovenaan: kruisje; onderaan: doodshoofd.

D.O.M./ HIER LIGHT BEGRAEVEN/ DE EERBAERE JOOSYNE/ ......VENS/ ......ENS HUYS=/ =VRAUWE VAN ADRIAEN// VANDERHAEGHEN ..../ ....79.
Witte zerk, links in de oude kerk.

SEPULTURE/ VAN JOOS OGIERS FS/ JOOS AUDT .... JAER/ OVERLEDEN DEN ...../ BIDT VOOR DE ZIELE.
Witte zerk; in middenbeuk der oude kerk.

Gelegen aan de Zuidlaan 18, Omringend kerkhof met nog een oude grafzerk uit de 18^de eeuw herkomstig uit de oude kerk. De bakstenen kerkhofmuur werd gesloopt, de ijzeren afsluiting aan portaal en haag aan de straat verwijderd. Het arduinen monument voor de gesneuvelden van WO I, vlg. inscriptie naar een ontwerp van bouwkundige U. Devos (Oudenaarde), is verplaatst naar vóór de kerk.
Het betreft een neogotische kerk gebouwd n.o.v. architect E. Van Hoecke-Peeters (Gent) in 1875-76 ter vervanging van een te klein geworden éénbeukig Romaans kerkje verderop in de straat. Herstellingswerken in 1901 en 1952. Recent binnenin herschilderd.
Het is een niet-georiënteerd bakstenen gebouw in eclectische stijl, een basilicale transeptloze kerk van vier traveeën met vooruitspringend portaal met spiltrap en vierkante toren op de zuidoostelijke hoek, ten noordwesten driezijdig afgesloten koor van één travee met flankerende sacristie en berging. Bakstenen gebouw met schaarse verwerking van natuursteen voor vensterdorpels, waterlijsten, dekstenen van steunberen. Er is een naar Z-O gerichte puntgevel met spitsboogportaal en drielicht. Vierkante kerktoren van drie geledingen met ingesnoerde naaldspits met vier uurwerkplaten, gestut door versneden hoeksteunberen. Gekoppelde spitsboogvormige galmgaten onder doorlopende waterlijst. Zijbeuken met spitsboogvormige tweelichten onder lessenaarsdak; erboven spitsboogvormige bovenlichten. Overluifeld kruisbeeld van 1884, oorspronkelijk aan voorgevel thans aan N.-zijgevel.
In koorafsluiting drie spitsboogvensters met neogotisch maaswerk. In koormuur arduinen gedenksteen van eerstesteenlegging van 1 juni 1875 met verweerde tekst.

Eind 19^de eeuw was de Munkzwalmse kerk te klein geworden en... in een bijzonder slechte staat. Het duurde inderdaad tot in 1870 vooraleer de leden van de kerkfabriek beseften dat de armzalige toestand van hun parochiekerk niet langer kon.
en ze een architect aanstelden, zekere Van Hoecke-Peeters. Die werkte in 1872-’74 plannen uit voor een neogotische kerk. Einde 1870 al had de Munkzwalmse gemeenteraad, o.l.v. burgemeester Van Der Mensbrugge, de hulpsom van 6000 fr voor de bouw van een nieuwe kerk, goedgekeurd.
Vanaf 10.1.1871 beginnen dan de moeilijke beraadslagingen binnen de kerkraad, die bestond uit voorzitter Petrus De Geyter, pastoor Emmanuel Verstraete, Jozef Louis De Wolf, Petrus Van Huffel, Jozef Van Witteberge en August Dernau. Ter zitting van 10.1.1871 werd besloten de nieuwe kerk te bouwen en daarom de eigendommen van de parochie, geraamd op 12.000 fr, te verkopen.
De ontwerpen van deze nieuwgebouwde neogotische kerk, van de hand van architect Van Hoecke-Peeters, dagtekenen dus van 1872-'74.
De nieuwe kerk, waarvan de eerste (eigenlijk de tweede, lees later) steen werd gelegd op 1 juni 1875 maar waarvan de inwijding maar kon plaatsvinden op 19 september 1881, bevindt zich links aan de steenweg van Brakel naar Gent. De bisschop van Gent was toen Mgr. Bracq.
Tenslotte wordt in de kerkraad van 9.2.1874 besloten een stuk grond, dat toebehoorde aan de h. Lodens, aan te kopen tegen 195 fr per are. De juiste totale oppervlakte van het aan te kopen perceel en de juiste totaalsom blijven onvermeld en onduidelijk maar naderhand worden die wel vermeld in de koopakte; men had immers toen nog de intentie, het oude kerkhof, dat rond de oude kerk lag, op die plaats te laten. Naderhand is men dus van inzicht veranderd. De tussenkomst van de staat bedroeg 10.000 fr, de provincie kwam voor 10.000 fr tussen, de gemeente gaf 6.000 fr, zodat de eigen bijdrage van de kerkraad 10.000 fr moest bedragen. De raming der bouwwerken bedraagt 45.000 fr en bij ‘soumissie’, waarvoor vier kandidaten zich aanmelden, komt het laagste bod (46.974 fr) van J.B. Kerkhove (een aannemer uit Sleidinge). Omdat er een tekort van ca. 14.000 fr blijft, wordt de bestendige deputatie om toelating gevraagd om de kerkeigendommen te mogen verkopen. Die verkoop komt er en brengt i.p.v. de geschatte 15.000 fr 19.890 fr op; het overschot wordt ‘ín de Spaarkas’ geplaatst, om intrest op te brengen.

Ook het opstellen en verlijden van de notariële akte van aankoop verloopt niet rimpelloos: de verkoper, Jacobus Lodens, al 77 jaar, werd immers “al aangedaan door een geraaktheide”. Op 28 juli 1874 wordt voor meester Notaris Charles Debacker, met standplaats te St-Blasius-Boekel, de akte verleden in volgende termen: “Voor hem (Debacker dus, n.v.d.a.) zijn verschenen de verkopers: Sieur Jacobus Lodens en zijn door hem bemachtigde huisvrouw: Fransisca Tack, landbouwers en herbergiers te Munkzwalm, de leden van het ‘kerkgesticht’ (de kerkfabriek, n.v.d.a.) Petrus De Geyter en Jozef Louis De Wolf, pastoor Emmanuël Verstraete, Ch. Louis Muylander, gemeenteontvanger en getuige en ook de getuige Vital Van Der Cruyssen (die eenvoudig ondertekent met “Vercruyssen”) en tot slot burgemeester Jozef De Raedt. Het betreft de verkoop van een perceel grond van 21 aren, 53 centiaren mits de som van vier duizend honderd acht en negentig franken 35 centiemen.
Na het verlijden van de akte volgen de klassieke strubbelingen die meestal gepaard gaan met de oprichting van openbare gebouwen… Uiteindelijk wordt toch de laagste ‘soumissie’ aanvaard.

Het verloop der bouwwerken

     Over het eigenlijke verloop der werken staat niks geboekstaafd maar gelukkig voor ons vinden we in “het dagblad der ontvangsten en uitgaven” voor wat de nieuwe kerk “regardeert” verschillende sommen vermeld, nu belachelijk klein lijkend maar die x 100 vermenigvuldigd (de muntwaarde in 1975) toch een reëler beeld geven: zo is er de overeenkomst met de broers Honoré, Achiel en René Penninck tot het bakken van de steen tegen 12 fr per duizend stenen. De ‘fameuze’ som van 35 Fr wordt betaald aan Cambien De Vos voor het maken der twee ‘eerste’ stenen, “dienende voor de eerste steen der kerk”. Die wordt gelegd op 1 juni 1875. Pittige anekdote: van die ‘eerste steen’ wordt daags vóór de eerstesteenlegging de naam van pastoor Verstraete weggebeiteld(!), naar boze tongen beweren op aanstichten van burgemeester De Raedt (die in Nederzwalm woonde en niet goed met de pastoor overweg kon…). De waarheid zal nu wel nooit meer achterhaald kunnen worden maar men maakt snel een tweede ‘eerste’ steen met als opschrift “Lapis primarius 1 juni 1875. Pastor Verstraete. Burgo Magistro J.De Raadt.” (deze tweede steen werd begin de jaren ’70 der vorige eeuw teruggevonden; hij was in gebruik als deksteen voor een waterputje in de pastorie). De aannemer krijgt het werk af tegen 19 september 1881.

     De kerk werd officieel ingehuldigd op 19 september 1881. Van die plechtigheid is enkel bekend dat er om 7 uur vergaderd werd aan ‘de Meire’ (afgeleid van Fr. ‘mairie’ = gemeentehuis), van waaruit een ruiterstoet o.l.v. Louis Van Oudenhoven vertrok om de bisschop Mgr. Bracq ging afhalen aan ’t Hoofd; om 7u45 deed de bisschop dan, onder het luiden der klokken en het gebulder der kanonnen zijn intrede in Munkzwalm, waarna de plechtige inwijding geschiedde.

     De kerk werd dus opgetrokken in 1875 aan de andere kant van 'de dorpstraat', iets meer zuidwaarts gelegen en gedesoriënteerd naar het westen. Ten onrechte wordt het gebouw soms 1868 gedateerd.
Die bakstenen, neogotische kerk is driebeukig, basilicaal, vier traveeën lang en met een driezijdig, gesloten koor in de verlenging van de middenbeuk. De toren bevindt zich op de zuidoostelijke hoek. De klokkenstoel is gemerkt: 'PETRUS OTTE. ELENE 1876'.
     Jammer dat er geen ‘Liber Memorialis’ (een verslagboek) is bijgehouden – aldus is het moeilijk de geschiedenis van de periode 1881-1940 te reconstrueren. Pastoor Heylebos poogde in 1975, t.g.v. het 100-jarig bestaan der parochiekerk, de verdere kerkgeschiedenis uit de doeken te doen. Al in 1901 werden herstellingen uitgevoerd aan daken, goten en waterafvoer, benevens aan het voegwerk.
Op 23 juli 1930 werd de Sint-Niklazenaar en dwarskop pastoor Praet aangesteld. Na 23 jaar ijverige dienst werd die, ziek en geknakt, einde juli 1953 uit zijn pastorie gedragen en naar de kliniek Sint Jozef te Gentbrugge overgebracht, waar hij enkele dagen later al zou worden begraven op 4 augustus 1953. Omdat Praet er erg tegenop zag om geld te bedelen en op het laatst ook oud en versleten was, zag het kerkgebouw er tegen de jaren 1950 nogal belabberd uit. In 1952 werden zink- en loodwerk nogmaals vernieuwd, het metselwerk werd hervoegd en natuursteen moest vervangen.
Pastoor De Waele liet vanaf augustus 1953 een jonge, frisse wind over de parochie waaien. Met zijn zachte, innemende persoonlijkheid won hij spoedig alle harten en handen voor zich. Hij schroomde zich er niet voor, welf het werkplunje aan te trekken en algauw kreeg hij de medewerking van velen, die meehielpen om de parochiekerk op te frissen en in een nieuw kleedje te steken. Hij liet ook het parochiaal centrum 'De Zwaluw' optrekken en hielp in werkplunje en overall daadwerkelijk bij de bouw mee. Zonder geld maar met veel optimisme, persoonlijke inzet en de inzet van het Moederhuis St.Kruis-Winkel (directeur van Poelvoorde incluis) trok hij ook de dringend noodzakelijke parochiezaal, ‘de Zwaluw’ op. De parochiekerk werd als één der eerste in de streek voorzien van centrale verwarming.

     In 1901 en in 1952 werden herstellingswerken uitgevoerd.

     De kerk is nog omringd door het kerkhof, maar de bakstenen kerkhofmuur werd eind de jaren 1960 afgebroken.

Interieur - Spitsboogvormige scheibogen op bepleisterde zuilen op achtkantige basis met polychroom beschilderd Korinthisch kapiteel. Houten spitstongewelf met beschilderde gordelbogen. Vloer bedekt met vast tapijt. Tegen portaal en onder doksaal van 1877, recenter glazen tochtportaal. Boven zijaltaren neogotische op doek geschilderde muurschilderingen door R. Goethals, restanten van de polychromie aangebracht in 1900.
Mobilair - Beeldhouwwerk: Mechels houten beeld van O.-L.-Vrouw met Kind, z.g. O.-L.-Vrouw van Troost, van ca. 1600, in het begin der 20^ste eeuw verguld en nog recenter gepolychromeerd. Polychrome plaasteren heiligenbeelden op consoles aan penanten tussen vensters, H. Jozefbeeld van Lanier (Gent), geplaatst in 1876, H. Jozef, H. Mattheüs, H. Apollonia en H. Barbara van 1888, beelden van H. Hart van Jezus en Maria in koor geplaatst in 1912.
Meubilair: Eiken hoofdaltaar met polychroom beschilderde beeldengroepen van R. Van Caelenbergh (Aalst) van ca. 1900. Neogotische zijaltaren toegewijd aan O.-L.-Vrouw en St.-Jozef, van eikenhout door Van den Eynde (Gent) geplaatst in 1912. Neogotische eiken koorbanken door P. Vanloo (Zottegem) van 1888. Gedeelte van eiken communiebank in Lodewijk XV-stijl uit het derde kwart der 18^de eeuw. Eiken kansel in Lodewijk XVI-stijl uit het midden der 18^de eeuw, gerestaureerd en deels vernieuwd door Van den Eynde in 1912. Eiken biechtstoel in renaissancestijl uit halfweg de 17^de eeuw, gerestaureerd in 1912 en één biechtstoel van 1912. Marmeren doopvont met koperen deksel aan ijzeren haal van Rigelle (Gent) van 1907. Orgel geplaatst door P. Haelevoet (Oudenaarde) van ca. 1878.
Drie glasramen van ca. 1880 in koor door Coucke (Brugge), zestien glasramen in schip door G. Dhaeyer en in doopkapel en de westgevel door G. Minjauw van 1983.
Arduinen grafzerk tegen de noordmuur van 1892.

Bronnen

Pastorie Munkzwalm, Liber memorialis.
De Noyette G. - Hoebeke M., Dorpsbeelden uit het verleden, Zwalm, Nazareth, 1994, p. 7-8.
Dhanens E., Kanton Sint-Maria-Horebeke, Tekst, Inventaris van het Kunstpatrimonium van Oost-Vlaanderen, VII, Gent, 1971, p. 111-120.
Dhanens E., Kanton Sint-Maria-Horebeke, Illustratie, Inventaris van het Kunstpatrimonium van Oost-Vlaanderen, VIII, Gent, 1971, afb. 183-194.
Vandenbussche-Van den Kerkhove C., Fotorepertorium van het meubilair van de Belgische bedehuizen, provincie Oost-Vlaanderen, Kanton Brakel, Brussel, 1980, p. 64-66.

De kerk, vroeger omringd met kerkhofmuur

De kerk anno 1920

Binnenzicht van de St-Mattheüskerk

1. Hoogaltaar: ca.1910, neogotisch, door beeldhouwer Waelenbergh van Aalst (KCML^(*)) - tafel met medaillons met Jezus-monogram en bloemenornamenten, tabernakeldeuren met de Pelikaan die zijn jongen voedt en het Lam Gods, geflankeerd door retabel met de Aanbidding van de herders, het Laatste Avondmaal, de Verrijzenis en de Nederdaling van de H. Geest over Maria en de Apostelen, ca.1901, van steen en hout (M 262256'77).

2. Altaar van O-L-Vrouw: noordelijk, ca.1911, neogotisch, door beeldhouwer Van den Eynde uit Gent (KCML) - tafel met gekroond Maria-monogram, retabel met de Boodschap van de engel Gabriël aan Maria en de Opdracht van Jezus in de tempel, beeldengroep: O.-L.-Vrouw met Kind schenkt de rozenkrans aan de H.Dominicus Guzman, uit ca.1911, hout en steen (M 262257'77).

3. Altaar van St-Jozef: zuidelijk, ca.1911, neogotisch, door beeldhouwer Van den Eynde uit Gent (KCML) - toegewijd aan de H.Jozef, tafel met monogram van de heilige, retabel met de Vlucht naar Egypte en de Dood van de H. Jozef, beeld H. Jozef met Jezuskind, uit ca. 1911, van steen en hout (M 262258'77). .

4. Communiebank: zie afbeelding – in eik; Lod. XV-stijl; uit het derde kwart van de 18^de eeuw, werd ingevolge tussenkomsten van de KCML in mei-november 1901 wegens zijn artistieke waarde van de oude naar de nieuwe kerk overgebracht en gerestaureerd in 1911-’12. Hij werd in 1966 verwijderd en in afzonderlijke stukken naar de zolder van de pastorie overgebracht.
Vijf opengewerkte rococo-panelen (van elk 67.5 x 95cm) met merkwaardige voorstelling van oud-testamentische en eucharistische symbolen: de toonbroden (M 262238'77), de vis en de broden van de miraculeuze broodvermenigvuldiging (M 262239'77); het Lam Gods op het-boek-met-zeven-zegels (deurtje)(M 262241'77); een fontein met twee dolfijnen (M 262241'77); de manna-regen (M 262242'77).

Detail communiebank

5.Preekstoel: tweede helft 18^de eeuw; een oudere preekstoel was, volgens de kerkrekeningen gemaakt door Jan Ghyselbrecht, in 1671-’72. Omtrent de oorsprong van de huidige preekstoel zijn geen documenten bekend. Hij bleef gespaard ingevolge tussenkomst en advies van de K.C.M.L.(*) en werd gerestaureerd in 1911-’12. Het voetstuk meer bepaald werd bijgewerkt. Het is gevormd door vier slanke voluten die kruisgewijze op een ronde sokkel zijn geplaatst. De kuip is enigszins gewelfd en aan de basis voorzien van een lauwerkrans; op de vier panelen telkens en medaillon met borstbeeld van één van de vier evangelisten; bladwerk, guirlandes, strikken. Klankbord met blokjeslijst en draperieën, trofee met kruis in stralenkrans, de Tafelen der Wet en het evangelieboek, en twee cherubs.

6.Biechtstoel: in eik, omstreeks midden 18^de eeuw, renaissance. Bleef bewaard ingevolge tussenkomst KCML in 1901 en 1911. Gerestaureerd in 1912: de zijstukken werden vernieuwd. Rechthoekig, drieledig, met vlak snijwerk (M 262260'77).

7.Doopvont: ca.1906, door beeldhouwer Rigelle uit Gent (K.C.M.L. (*)), in marmer, met koperen deksel, hoogte bekken 110cm, totale hoogte 160cm (M 262254'77) .

( * KCML = Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen)

Volgens de visitatie van 1717 (RAG, Bisdom, M 1) waren twee altaren van een beeld voorzien. Enerzijds een beeld van de H.Mattheüs, ongetwijfeld dat wat volgens de kerkrekening 1636-’37 uit Mechelen kwam en langs de Schelde tot Hermelgem was vervoerd, maar niet bewaard is gebleven. Anderzijds het beeld van O.L.Vrouw, hieronder beschreven onder n°9.

8. Christus aan het kruis: 19^de eeuw, hout, 190cm x 123cm. Buiten aan de voorgevel van de kerk bevestigd.

9. O.L.Vrouwbeeld-met-Kind: begin 18^deeeuw, verguld hout, 36cm. Vermoedelijk te vereenzelvigen met het beeld dat volgens de kerkrekeningen van 1636-'37 langs de Schelde tot in Hermelgem werd vervoerd, en wellicht net als dat van de H. Mattheüs uit Mechelen afkomstig was.

10. Beeld van Jezus-aan-het-kruis: 18^de-eeuws, in geschilderd hout, 85cm x 55cm - sinds '65 in restauratie (B 42901'43).

Beeld n°9

13. Drie glasramen in het koor: door Loncke, uit Brugge (I.Van Biesbroeck). Het middelste met O.L.Vrouw en de H.Mattheüs, de twee andere met decoratieve motieven.

14. Zestien glasramen in de benedenkerk: door G. Dhaeyer; allegorieën op zes sacramenten en de evangelistensymbolen, voltooid ca. 1960-'71; de allegorie op het doopsel en de elementen uit het Oude en Nieuwe Testament zijn nog in uitvoering.

De schilderijen uit de oude kerk zijn niet bewaard gebleven. Er waren: ‘Opdracht in de Tempel (1636-’37); een ‘nieuw’ niet nader omschreven schilderij in het hoofdaltaar, volgens kerkrekening 1642-’43; twee andere schilderijen werden toen ook ‘vernieuwd’.

15. Kruisweg - (14 staties), 19^de-eeuws, op doek, 80cm x 60cm (M 262237'77).

16. Koorgestoelte - 2 stuks, uit eik, neogotisch, 19^de eeuw (M 262255'77).

17. Kelk uit 1762: uit 1762, zilver, 26.5cm; ronde voet versierd met bladkrans; urnvormige greep, geribd en versierd met 4 kleine cartouches; onversierde cuppa - door Jacobus Fransiscus Smidts uit Gent (M 262262'77)..

Het glasraam van de H.Mattheüs

18. Kelk: zilver 23.3cm; voetstuk in 6 accolades met rocococartouches op de welving; geprofileerde stam met eivormige greep, mogelijk hergebruikt; onversierde cuppa. Met 3 stempels op de schuine snede: Mechelse keurstempel, datumstempel voor 1777, niet-geïdentificeerd meesterteken; profiel van voetstuk zie afbeelding 203 (M 262263'77).

19. Ciborie: uit ca midden 18^de eeuw; zilver 44 cm; ronde voet met bladlijst; urne-vormige greep, geribd en met een paar blaadjes; onversierde cuppa; deksel met tandlijst en bladkroon en kruisje; een stempel: de eerste stempel van de Gentse zilversmid Joannes Smidts, ingeschreven in 1757(M 262264'77).

20. Stralenmonstrans: uit 1780, door een Oudenaardse meester; zilver 67cm; hooggewelfde voet met H. Mattheüs in medaillon; urnevormige greep; Lam Gods op boek-met-zeven-zegels; 2 voluten waarop 2 biddende engelen; stralenkrans met korenaren, druiven en engeltjes; God de Vader en de H. Geestduif; 2 engeltjes met kroon. Vier stempels: 2 Oudenaardse keurstempels (gekroonde A, bril), datumstempel voor 1780, meesterteken met heraldische arendskop.
Profiel van voetstuk - zie afbeelding.
(M 262265'77)

Kelken n°s 15 en 16

Monstrans n°18

afbeelding scepter

21. Sieraden van O.L.Vrouwbeeldje n°9:
     a. Kroon, zilver 4cm x 6 cm diameter; parelkrans en palmetten (M 262277'77).
     b. Beugelkroontje, zilver 5.5cm x 3.5cm diameter (M 262278'77).
     c. Sceptertje, 19de eeuw, zilver 13.5cm, geprofileerd (M 262279'77 ).

22. Sieraden van het O.L.Vrouwbeeld
     a. Kroon, zilver 8cm x 16cm doormeter; een stempel, merk van Fransiscus Fraeys uit Gent, ingeschreven in 1713 (M 262267'77)
        b. Beugelkroon, uit begin 18^de eeuw, zilver 8.5cm x 10cm diameter (M 262268'77)
        c. Scepter (afbeelding), zilver 41cm, 17^de-18^de eeuw; balustervorm, bladwerk en parellijsten (M 262269'77).

23. Wierookscheepje: 19^de-eeuws, in zilver, met bijhorend lepeltje, op het scheepje één niet geïdentificeerd merk: bloem met zes blaadjes; afm. 12 x 18.5 x 9cm - lepeltje 12cm lang (M 262253'77),

24. Wierookvat: zilver, op voetrand één niet geïdentificeerd merk: bloem met zes blaadjes, op het deksel Belgisch merk (Minerva, 1831-1868), h.28cm (M 262254'77).

Volgens de kerkvisitatie van 1717 (RAG, Bisdom, M1 fol 53) waren toen 2 klokken aanwezig. Eén uit 1611 met opschrift: "Het gemeene van Muninckswalm heeft deese clocke fund.a Ath par Arnoult de la Place 1611". Een andere van 1716 met opschrift: "Dese clock is gemaekt geweest uyt den disch deser kercke van Munixswalme en giften der parochianen 1642 en nu ergoten door de selve kercke en parochianen gewijt ter eeren godts en van H.Apostel en evangelist Mattheus patroon deser kerkcke. peter is R.D.P.Beelaerts pastor loci ende meter Jo^e Josine van der Hagen - Facte par nous Jean Aubertin et Nicolas Chevreson A° 1716". De klok die in 1643 (kerkrekening) door Nicolaus de Lespine gegoten werd, was toen blijkbaar al niet meer aanwezig.

25. Klok, 1964, met als opschrift: "Maria is mijn naam ten jare 1964, Tweede van het pontificaat van Z.H.Paulus VI, eerste van het episcopaat van Z.Exc.Mgr.Leonce Van Peteghem bisschop van Gent. Dertiende van de regering van Z.M.Koning Boudewijn I. Werd ik gegoten door Petit en Fritsen NV te Aarle-Rixtel. Peter: Jules Eeckhou. Meter: Mw.A.Watté-Matthijs. Maurits Weyn pastoor - Robert De Creemer hulp-onderpastoor. De kerkfabriek: Achel Feliers voorzitter - Achiel Van Ceunenbroeck schrijver - Maurits Fonteyne schatbewaarder - Frans Melkebeke en Maurits De Raeve leden".

26. Klok, 1964 met opschrift: "Mattheüs is mijn naam in het jaar 1964 derde van het Concilie Vaticanum II werd ik gegoten door Petit en Fritsen NV te Aarle-Rixtel in Nederland - Peter: Achiel Feliers - Meter: Mevr.A.Van Ceunenbroeck-Casière - Maurits Weyn pastoor - Albert Feliers burgemeester - Jules Eeckhout en Germain de Graeve schepenen".

27. Wijwatervat - 18^de-eeuws, in koper, afmetingen 20 x 20 x 23cm (M 262100'78).

28. Processiekruis - 19^de-eeuws, in zilver en koper, hoogte 85cm (M 262251'77).

29. Pixis: uit 1739, zilver 6.7cm x 6.7cm diameter; rond geprofileerd; onder de bodem gegraveerde datum 1739; 1 stempel, de eerste stempel van Joannes Smidts, ingeschreven te Gent in 1707 (M 262266'77).

30. Banier (en vlag) - met medaillon met O.-L.-Vrouw Onbevlekt Ontvangen, op de keerzijde gedateerd 1926, blauw fluweel met goud- en zilverbrokaat, 200cm x 96cm (M262276'77).

31. Kazuifel - 18^de eeuw, in zijde en goudbrokaat, op de rugzijde driehoek met het Oog Gods - niet meer ter plaatse.

32. Kazuifel - 19^de eeuw: in rode zijde met goudbrokaat, sierbanden in goudborduursel; op de rugzijde de Pelikaan die zijn jongen voedt - niet meer ter plaatse.

33. Koorkap - 18^de eeuw, in zijde met goudbrokaat, op de rugzijde schild met de Pelikaan die zijn jongen voedt (M 262270'77).

34. Koorkap - 19^de-eeuws, op de rugzijde schild met de Duif, symbool van de H. Geest en bloemen, in rode damastzijde (M 262271'77).

35. Stola en manipel - 19^de eeuw, in zijde en goudbrokaat, met bloemmotieven (M 262275'77).

36. Kaarsenstaander - in smeedijzer 205cm; mogelijks te identificeren met de kandelaar die volgens de kerkrekening van 1723-’24 gemaakt werd door Philippus Troubleyn, smid te Velzeke. Op drie poten, gedraaide stam, drie kaarsenkronen met voluten (M 262261'77).

37. Kandelaar (1 van de 4) - 18de eeuw, in zwart- en witgeschilderd hout, hoogte 123 cm (M 262108'77).

38. Processielantaarn- 4 stuks, 19de eeuw, neogotisch, in geelkoper, hoogte 81 cm (M 262095'77).

39. Handbel - 19^de-eeuws, in brons, met op de voorzijde buste van krijger, op de keerzijde Athena(?), hoogte 8cm (M 262273'77).

40. Lavabo - 19^de-20^ste-eeuws, sacristiefonteintje in wit aardewerk, hoogte 56 cm (M 262272'77)

41. Inscriptie - op gedenksteen op de noordelijke muur van het koor, van de eerste steenlegging der nieuwe kerk door de pastoor en de burgemeester op 1 juni 1875, in arduin, 41cm x 41cm (M 262245'77).

42. Gedenksteen in de koormuur op het kerkhof: arduin, 41cm vierkant. Met de tekst: "LAPIS PRIMARIUS/ +/ PASTOREBURGMAGISTRO/1^A JUNI 1875"

43. - van Fransiscus MERCHIE, + 1770 en van Jossina TEMMERMAN; wit marmer, 127cm x 71cm; op het kerkhof op de grond ten noordoosten van de kerk; bijna geheel uitgesleten. Herkomstig uit de oude kerk.
SEPULTURE/ VANDEN EERSAEMEN/ FRANCHIES MERCHIE FS JOOS/IN SYN LEVEN SCHEPENEN DESER PROCHIE/ALSMEDE MEESTER PEIRDESMET/OVERLEDEN DEN 12 MEYE 1770 AUD 75 JAER/ENDE VAN/ JOSSINA TEMMERMAN FA ARNOLDI/ SYNE HUYSVRAUWE OVERL. DEN..../ AUD... JAER T'SAEMEN GEPROCRÉEERT/ DESE NAERVOLGENDE KINDEREN/ JUDOCUS OVERL. (niet ingevuld) AUD (niet ingevuld) JAER/ JOANNES FRANCIES (niet ingevuld) OVERLEDEN DEN/ (niet ingevuld) AUD (niet ingevuld JAEREN/ CATHARINE OVERL. (niet ingevuld) AUD (niet ingevuld) JAER/ MARIA JACOBA OVERLEDEN DEN/ (niet ingevuld) AUD (niet ingevuld) JAEREN/ ENDE MARIE LOUISE JONGE DOCHTER/ OVERL. DEN 7 JUNY 1700 OUD 32 JAEREN/ REQUIESCANT JN PACE.

44. - van Justus TACK, + 1892; arduin, bekroond door kruis; op het kerkhof tegen de noordelijke muur van de kerk.
D.O.M./ TER NAGEDACHTENIS VAN/ JUSTUS TACK/ GEBOREN TE MUNCKZWALM/ DEN 15 MAART 1852/ EN ALDAAR OVERLEDEN/ DEN 7 SEPTEMBER 1892/ ECHTGENOOT VAN/ MONICA VAN WITTENBERGHE/ GEBOREN TE ROOBORST/ DEN 6 FEBRUARY 1853/ EN VAN HUNNE KINDEREN/ AL GEBOREN TE MUNCKZWALM/ ALMA DEN 25 FEBRUARY 1853/ VALERINUS DEN 29 JANUARY 1887/ CESAR DEN 9 JANUARY 1889/ HECTOR DEN 8 APRIL 1890/ R.I.P.
Op het voetstuk: EN OVERLEDEN/ M. VAN WITTENBERGHE/ ALMA/VALERE/CESAR/HECTOR.

* * * * *

Laatste update donderdag 05 november 2009