WAPENSCHILD

Op 4.8.1818 kende de Nederlandse regering aan de gemeente St-Blasius-Boekel een wapen toe "van lazuur beladen met het beeld van St-Blasius, een zieke met het teken van kruis genezende, alles van goud, leunend op zijn staf van bisschop van Sebaste". Sint-Blasius-Boekel maakte vroeger deel uit van de baronie Schorisse. Jan van Gavere, heer van Schorisse, droeg in 1287 een schild van goud met een dubbele geleliede streep-binnenzoom van sinopel met keper van geel over het geheel. Dit wapen was het oorspronkelijk schild van het huis van Gavere. Het wapen komt voor op een zegel van Rasse IV, gehecht aan een charter van 1166. Rasse IV gebruikte het niet meer en verving het in 1237 door het schild van keel met drie leeuwen van zilver, van de familie van Chièvres. De heer van Boelare behield de streep-binnenzoom van Gavere, die trouwens ook het kenmerk bleef van de baronie van Schorisse.

* ETYMOLOGIE
De naam van de gemeente is waarschijnlijk afgeleid van “Bock-lo”, “beukelo” (of beukenbos), “beukel” en is uiteindelijk “Boekel” geworden.
Aanvankelijk was de kerk toegewijd aan St.-Bavo en heette het dorp “Sint-Baafs-Boekel”. Later werd St.-Blasius de patroonheilige en werd het dorp “Sint-Blasius-Boekel” geheten.

* INLEIDING
Sint-Blasius-Boekel is een voormalige gemeente van 416 ha 75 are groot - een landbouw- en woondorp in zandlemig zuid-Oost-Vlaanderen, meer bepaald in de Zwalmstreek. Er is een sterk heuvelachtig landschap met een relief varierend  tussen 35m in de Boekelbeekvallei en 95m op Heuvelgem.
Dit dorp maakt deel uit van het Schelde-Dender-interfluvium. Er zijn overwegend vruchtbare en goed gedraineerde zand- en leembodems; de bodem is echter slecht gedraineerd in de vele beekdepressies.
Dit dorp behoort nu tot het administratief en gerechtelijk arrondissement Oudenaarde-Aalst, kanton Horebeke, gerechtelijk kanton Brakel.
De economie van deze gemeente werd gedomineerd door de landbouw. Daarnaast was er een bescheiden aanvullende huisnijverheid, vooral linnennijverheid, die teloorging omstreeks 1850. Aldus was de bevolking aangewezen op pendel, waar in de tweede helft van de 20ste eeuw ca. 50% van de actieven zijn bestaan mee verdiende.In de gemeente wonen overwegend pendelaars (in 1961 50% van de actieve bevolking), vooral naar het Brusselse.
De landbouwactiviteiten hadden tot in de zeventiger jaren der vorige eeuw betrekking op op 44 bedrijven met een gemiddelde grootte van 6.6 ha. De landbouwgronden werden benut voor weiland (35%), graangewassen (40% wintertarwe en -gerst), suikerbieten (8%), voederbieten (4%) en aardappelen (10%).

     Wijken

Heden ten dage kent men er nog zes 'wijken': Armekleie, Bosvelde, Caildenberg, Heuvelgem, Kouteren en Neerhove.
De lokale oude plaatsnamen waren:
     1220: Coudenberg, Creect, Eeckhout;
     1450: Harisdael, Wichuussstrate, Pauwelsbrouc;
     1650: Boekelmeersch, Tusschen Bosschen, Franscauter, Maerdriesch, Neckersvelt, Maeseghem, Reekt;
     1760: Fontainebosch, Tijds- of Titsvelt.
In deze gemeente komen een paar toponiemen voor, die dateren uit de Frankische tijd, nl. Heuvelghem (= woning van de lieden van Hubilo) en Maseghem (= woning van de familie van Maso).   

     Bevolking

   * KERKELIJKE GESCHIEDENIS

        Vóór St.Blasius was de H.Bavo de patroonheilige van dit dorp zoals blijkt uit de akte waarbij bisschop Liethardus van Kamerijk in 1132 het altaar (d.i. de kerk) van Boekel "quod est honore sancti Bavonis" aan de abdij van Ename schenkt - schenking die in 1148 door paus Eugenius III en in 1182 door paus Lucius III werd bekrachtigd. Eerst in 1619 werd St.Bavo als patroonheilige door de toen erg populaire St.Blasius vervangen, wat meteen de naam van dit parochiedorp veranderde.
        Het dorp heeft meer dan vele andere geleden onder de Beeldenstorm (1566) en van de krijgsverrichtingen, die zich zelfs tot op het kerkhof hebben afgespeeld. De kerk was als vesting ingericht en de kerkhofmuur was dienstig als eerste weerstandslinie. De aangerichte schade was echter gering.
        De kerk, die reeds in 1796 in zeer slechte toestand verkeerde, werd in verschillende fasen opnieuw opgebouwd. In 1846 was de benedenkerk voltooid. Sommige materialen van de oude kerk werden opnieuw gebruikt voor de opbouw van de nieuwe kerk die sober is van vormgeving. De oude pastorie, gebouwd in 1783, was bouwvallig en te ver van de kerk gelegen. Daarom werd in 1888 de huidige neogotische pastorie opgetrokken.

   * BURGERLIJKE GESCHIEDENIS

     St-Blasius-Boekel maakte met zeven andere dorpen (Schorisse, Mater, Welden, Zegelsem, Horebeke, Elst en Rozebeke) deel uit van de heerlijkheid, later de baronij (baanderij) Schorisse. Die 7 dorpen hadden 6 vierscharen. St.Blasius-Boekel en het naburige Rozebeke werden beheerd door dezelfde vierschaar, die 'gespannen werd' in Rozebeke. Wetten en rechtsmacht werden uitgevoerd door een magistraat, baljuw genoemd, een meier en zes schepenen. De rechtbank zetelde te Rozebeke.
     De tienden die er geheven werden, kwamen in drie gelijke delen ten goede aan de Sint-Salvatorsabdij van Ename, de Gentse Sint-Pietersabdij en de pastoor. Een der eerste geschriften waarin over de gemeente sprake is, is de schenking in 1132 waarbij de kerk van Sint-Blasius-Boekel aan de abdij van Ename wordt afgestaan. Evenals in het nabije Sint-Denijs-Boekel, veroorzaakten de oorlogen en godsdiensttroebelen er in de loop der tijden veel schade en leed.
 

PAROCHIEKERK 'ST. BLASIUS'

     Gelegen langs de Boekelbaan, huisnr 151. Omringend ovaal kerkhof afgesloten door bakstenen muur en toegankelijk via ijzeren hek aan bakstenen pijlers met piramidale afwerking op de zuidwesthoek ter vervanging van het vroegere hek ten zuiden in de kerkhofmuur.
     De kerk was aanvankelijk toegewijd aan H. Bavo maar sinds 1619 aan St. Blasius. Een parochiekerk werd hier de eerste maal vermeld in 1108. In 1132 door de bisschop van Kamerijk geschonken aan de abdij van Ename. De Gentse St. Pietersabdij bezat een derde van de tienden.
     Het was oorspronkelijk een éénbeukig kruiskerkje in Romaanse en vroeggotische stijl. met een hooggotisch koor en twee transeptarmen. Door de uitbouw van de zuidelijke transept werd ze een tweebeukige kerk. In 1704-'05 werd een sacristie gebouwd. De oorspronkelijke kerk geraakte tegen 1700 zo vervallen, dat kerk en toren al dienden herbouwd. Wederopbouw van toren met traptorentje en koor in 1796 o.l.v. architect D. De Staercke (Nederbrakel), de rest van de kerk werd heropgebouwd in 1846-'49. Herstellingen hoofdzakelijk aan dak en westgevel in 1879-'82 o.l.v. architect E. Van Hoecke-Peeters. Bouw van een nieuwe sacristie zuidelijk van het koor door architect V. Stordeur (Zottegem) in 1933, in 1968 heringericht tot winterkapel, zie gedenkstenen. Restauratie van W.-gevel in 1955 o.l.v. architect De Weerdt (Zottegem). Opgetrokken uit baksteen met arduinen plinten en in de oostpartij gebruik van zandsteen voor plinten en hoekstenen, vermoedelijk van het voormalige koor.
     Het is een driebeukige pseudo-basilicale kerk, voornamelijk opgetrokken uit baksteen en sober van vorm, met een schip van vier traveeën met ten westen een vooruitspringende middenpartij met portaal en trap naar orgeltribune, ten oosten een rechthoekig koor van één travee met ten zuiden de sacristie, en ten oosten de vierkante koortoren met noordelijk het vierkant traptorentje tot tweede geleding van toren. De westgevel met vooruitspringende middentravee met puntgevel afgelijnd door hoekblokken, is voorzien van rondboogvormig portaal voorzien van klink in vuistvorm. Gecementeerd in 1934 en terug ontpleisterd in 1955. De geveltop is bekroond door stenen kruis. Zijtravee met rondboogvormige nissen, nu met grijs geschilderde beelden, resp. H. Hart van Jezus en H. Hart van Maria. Er zijn rondbogige vensters met ijzeren roedeverdeling op arduinen dorpels in zijbeuken en koor. Aan de oostgevel van de noordelijke zijbeuk hangt nog de overluifeling van een (verdwenen) calvarie.
Vierkante koortoren met rondboogvormige galmgaten met uurwerkplaten onder tentdak met smeedijzeren kruis, bol en haan.
     Het interieur is gepleisterd en werd in 1999 hergeschilderd. Zwarte marmeren vloer. De beuken zijn gescheiden door rondboogvormige scheibogen op zuilen met achtkantige sokkel en Toscaans kapiteel. Middenbeuk met tongewelven gescheiden door gordelbogen rustend op consoles met putti. Zijbeuken met kruisgewelven gescheiden door gordelbogen rustend op pilasters.
Het meubilair omvat o.a. de schilderijen: "St.-Blasius geneest een kind" van A. Van den Heuvel, gedateerd 1666 en "Calvarie", gedateerd 1770 en gesigneerd F. Gent, nu boven hoofdaltaar.
Beeldhouwwerk: polychroom houten beeld van "H. Catharina" uit eind de 16de eeuw; olmen calvariebeelden uit begin 17de eeuw, voorheen aan buitengevel van koor; geschilderde en vergulde houten reliekhouder met borstbeeld van H. Blasius uit de 17de eeuw; buste van H. Blasius in gepolychromeerd hout ook uit de 17de eeuw; H. Blasius in gepolychromeerd hout uit de 18de eeuw afkomstig uit de St.-Blasiuskapel in Kouteren; beelden van H. Blasius van 1861 op het zuidelijk zijaltaar, verscheidene polychrome plaasteren heiligenbeelden op consoles.
Hoofdaltaar met tombe van geschilderd en verguld hout uit het tweede kwart der 18de eeuw, witgeschilderde houten beelden van St.-Antonius van Padua en St.-Franciscus Xaverius in zijdelingse nissen van tabernakel. Neoclassicistische zijaltaren van 1849, ten noorden gewijd aan O.-L.-Vrouw en ten zuiden aan St.-Blasius.
Twee eiken koorbanken uit het begin der 19de eeuw en kerkmeesterbanken uit het tweede kwart der 18de eeuw. In koor eiken lambriseringen uit begin 19de eeuw. IJzeren communiebank uit midden van die eeuw, nu in berging. Preekstoel uit midden der 19de eeuw met draaitrap en ronde kuip met voorstelling van de vier evangelisten en een bisschop. Twee eiken biechtstoelen uit de 18de eeuw met de typische medaillons met H. Petrus en H. Maria Magdalena. * Orgel van L. Loret-Vermeersch (Sint-Niklaas), aangekocht en geplaatst in 1835, hersteld door J.-P. Draps (Brussel) in 1972-73, originele orgelkast. Zwart marmeren doopvont met koperen deksel uit de 19de eeuw, nu omheind met ijzeren hek ten westen in de noordelijke zijbeuk. Neogotische kruiswegtaferelen geschilderd op doek van 1903, herkomstig van de kerk van Munkzwalm.
Glasramen van H. Coppejans (Gent), acht glasramen in schip met de Werken van Barmhartigheid en glasraam met H. Cecilia op doksaal, van 1937, twee glasramen met voorstelling van H. Blasius en H. Catharina in koor van 1938.
Verschillende grafstenen en gedenkstenen uit de 19de en 20ste eeuw in de buitenmuren van de kerk.

Bronnen: RAG, Provinciaal Archief, 1830-1850, nr. 2534/10; St.-Pietersabdij II, nr. 996. Sint-Blasius-Boekel, Pastorie, Liber Memorialis.               
     De Noyette G. - Hoebeke M., Dorpsbeelden uit het verleden, Zwalm, Nazareth, 1994, p. 53.                                                                
Dhanens E., Kanton Sint-Maria-Horebeke, Tekst, Inventaris van het Kunstpatrimonium van Oost-Vlaanderen, VII, Gent, 1971, p. 261-273.  

de WIJKEN

FRANSKOUTER  
     Aanvankelijk heette dit gebied de Vranckxkouter. De adellijke familie Vranckx die afkomstig was uit Frans-Vlaanderen had op deze kouter meerdere bezittingen. De Franskouter grenst onmiddellijk aan Wijlegem. Op het hoogste punt van deze kouter stond tot 1946 een forse staakmolen. Volgens een heemkundige studie zou deze molen reeds vermeld worden rond 1500 en behoorde ze toe aan Formelis Borluut, heer van Boekel. In 1704 werd de windmolen verkocht aan Jan de Cooman, maar tot aan de afschaffing van der heerlijkheden, werden er cijnsrechten betaald aan de familie Borluut en later Van Melle. De benaming "Franskouter" dateert van WO I: de Fransen hadden er enkele schermutselingen met de Duitsers.

VERDWENEN PATRIMONIUM

     DE MOLENS

   'TE SPYTE'
     Zowel de letterkundige Herman Teirlinck als de heimatschrijver Abraham Hans hebben het in een van hun romans over een windmolen, 'ten Spyte' of 'Ten Spaye', gebaseerd op deze windmolen - een houten korenwindmolen,  die zich bevond in een uithoek van St-Blasius-Boekel, op de wijk Heulegem (nu Heuvelgem) langs de linkerkant van de baan naar Hundelgem.
     In het begin der 19^de eeuw was de molen eigendom van de molenaarsfamilie Vermassen uit Erwetegem. Het is Francies Vermassen die hem, met al zijn aanhankelijkheden, op woensdag 17 mei 1848 om 15u in 'De Halve Maan' bij August Van Nieuwenhove, Dorp, Nederbrakel, tracht te verkopen; er komen echter geen kopers opdagen. Na verdeling staat de molen in 1873 ingeschreven op naam van Karel-Lodewijk De Vos, gehuwd met een dochter van Vermassen en landbouwer te Steenhuize-Wijnhuize.
     Op 27 december 1877 gebeurt hier een eigenaardig en betreurenswaardig ongeval: "Er is te Blasius Boucle een groot ongeluk voorgevallen. De genaamde August De Temmerman, die aldaar naar den molen, met koren te malen ging, is langs den weg in brand geraakt. Deze laadman, welke op den weg ene pijp had gerookt, had de onvoorzichtigheid gehad deze pijp niet schoon uitgekuischt in zijn vestzak te steken, alswaar, zoo het schijnt, eenige fosforstekskens inzaten, die den brand hebben aangezet".
       

     DE HOEVEN

'GOED ter LUCHT' of 'KLOKMANSHOEVE'
     komt met deze naam voor in oorkonden uit de 16^de, 17^de en 18^de eeuw. De naam zou betekenen 'gelegen in de volle natuur' of 'in de open lucht'
     De hoeve werd voor een deel in leen gehouden van de Gentse St.-Pietersabdij en behoorde in 1492 toe aan Reynier De Doncker. De oppervlakte bedroeg 7 bunder "metten berghe ende upperhove ende weede rondsomme tselve hof gheleghen" (RAG, St-Pieters, 1ste reeks, 465). In 1508 eigendom van Nicolaas Ghermez (Acten en Contracten, keure 1504-1505, pp.31, 78, 96 - SAG). In 1587 verkocht Helena de Betz, weduwe van jonker Jan van Savary, aan haar neef Maximiliaan de la Haye, heer van Fresnoy, de eigendom "ghenaemt tgoed ter lucht ghezeyt clocmans groot int gheheele XXXV bunderen" (waarvan 7 bunder in leen gehouden van eerder vernoemde abdij)(Ibid. 567 fo 37).
     In 1688 was het goed in handen van N. Stalins, heer van Rollegem, uit hoofde van diens echtgenote Alberta Stalins. De hoeve had in 1688 een oppervlakte van 7 bunder, in 1762 ca 12 bunder.
     Wordt nu 'de Klokmanshoeve' genoemd. Gelegen tussen St.-Blasius-Boekel en Rozebeke, op de noordelijke flank van de Heuvelgemberg.

'HET GOED te NEUVILLE'
     noemde aanvankelijk het 'Goed te Heuvelgem', omdat het op de gelijknamige wijk gelegen was, nl. ten zuiden van het huidige centrum, in de nabijheid van de grens met St.Maria-Horebeke. Vermoed wordt, dat het mag vereenzelvigd worden met het huidige 'Hof van Vlaanderen', gelegen op Heuvelgem. Moet een belangrijk goed zijn geweest, gezien er een meierij aan verbonden was. In 1386 was het eigendom van Jacob Heymans, gehuwd met Kateline van den Steene; ze houden het goed in leen van Robbrecht den Maerscalc (SAG 330/8 f^o 129 v^o en f^o 273 v^o) wordt nog  aangevuld

'HET GOED ter HOPT'
      Etymologisch verwijst de naam wellicht naar een oud toponiem of anders naar 'hop'.
      De hoeve moet vrij belangrijk zijn geweest. Waar ze zich bevond valt niet meer te achterhalen.
      In 1475 eigendom van Olivier den Donkere, "raed ende uppervalckenier" van de graaf van Vlaanderen en van de hertog van Bourgondië, die het goed verpachtte. Bij het opmaken van de Penningkohieren in 1572 is de naam in onbruik.

'HET GOED TE MAALBROECK'

'HOF te CLOCKENAER'
      wordt vermeld in oorkonden der 17^de eeuw.
 

BESTAANDE PATRIMONIUM

 


het OUD-GEMEENTEHUIS
     Waar de eerste gemeentehuizen stonden blijft onbekend. Wel weet men nog dat het wethuis lange tijd gehuisvest was in een café in de dorpskom. Dit gebouw werd echter vervangen door een nieuwe woning. Op een niet nader te omschrijven tijdstip werd het gemeentehuis overgebracht naar de toenmalige onderwijzerswoning, gelegen langs de Boekelbaan, vroeger n^o 31-32. De architect hiervan was De Perre-Montigny. De naam van de aannemer, die op de hardsteenplaat van de voorgevel vermeld was, valt bijna niet meer te lezen; mogelijk heette de man William De Gisseleire. Het gebouw (en de school) werden gebouwd in 1871. De site ligt volledig buiten de huidige dorpskom, langs de baan naar Zottegem. In aanleg is het huis een eenvoudig, rechthoekig blok, een bakstenen lijstbouw van drie traveeën, met verdieping. Er is een horizontale accentuatie met talrijke vertikaal gerichte elementen, waarbij vooral de hoekpilasters, de vooruitgeschoven middenpartij en de langwerpige traveeën een rol spelen. De bouwlagen zijn gelijkwaardig behandeld.
     De symmetrische opstelling wordt door het tweede portaal doorbroken. Zeer discrete aanwending van sierelementen: gestelte bakstenen waterlijsten, klein voet- en architraaflijstje en handstenen vensterbanklijst op de verdieping. Enkel de kleine puntgevel van de middenpartij is iets drukker bewerkt met klimmende gestileerde hangboogjes en de oculus in het veld. Er zijn moderne dakvensters en een overlangs schilddak.
     Conceptueel gebouwd als woning, waarbij de rechtertravee een afzonderlijke toegang heeft die naar het secretariaat op de verdieping leidde. Stillistisch is de bouw een voorbeeld van zeer sobere, zakelijke architectuur die volledig op klassiek gerichte basis opgevat is, waarin enkele schaarse, toenmalig als landeigen aangevoelde sierelementen ingevoerd waren. Typologisch is het gebouw een landelijke onderwijzerswoning. Langs de rijbaan vormt de constructie, samen met enkele andere huizen een klein gehucht dat als dusdanig plaatsbepalend is geweest in het landschap. Terwijl de andere huizen meestal,landelijke laagbouwen zijn, is deze schoolwoning de enige die echt opvalt, o.a. door de grauwe baksteen, de hoge bouwlagen en het overlangse schilddak.  

DE PASTORIE

Gelegen Paalweg 1.
     Omdat de bediening vanuit St.-Denijs-Boekel te wensen overliet, poogden de parochianen van St.-Blasius minstens al sinds 1765 een eigen pastoor te verkrijgen. Eén van de problemen hierbij was het ontbreken van een geschikt onderkomen - daarvoor moesten immers de tiendeheffers, met name de Gentse St.-Pietersabdij en de St.-Salvatorabdij van Ename, instaan - wat hen fel tegenstond. Op 13.10.1783 kwam men tot een akkoord en werd het ontwerp voor een pastorie ingediend. De pastoot moest zélf de bouwwerken (laten) uitvoeren, de materialen werden hem vanuit Ename geleverd. Het verdere onderhoud zou door de twee abdijen gebeuren. Als architect trad mogelijk een monnik uit de St.-Pietersabdij op, Ludovicus de Villegas.
     Volgens het prim.kadaster (1804) was het huis toen een smalle, haaks geplaatste langsbouw, aansluitend op de in het midden doorbroken tuinmuur. In 1844 beschrijft de toenmalige pastoor Battheüs de toestand van zijn pastorie als "goed en in de hof staan 130 fruitbomen".
     Het gebouw bleef tot in 1888 in functie als pastorie. Toen kwam een nieuwbouw, dichter bij de kerk, tot stand, én in de toenmalige populaire neogotische stijl opgericht. De oude pastorie werd verkocht aan Richard Verbrught maar onderging geen ingrijpende wijzigingen  - het dak werd vernieuwd en enkele binnenruimtes werden onderverdeeld.
     In 1933 wordt er een landbouwbedrijfje in ondergebracht en het gebouw ondergaat kort na 1936 veranderingswerken, uitgevoerd door Johannes Browaeys - er wordt een stal gebouwd, die de linkerannex met de straatmuur verbindt. In 1946 wordt het aanpalend huisje samen met het koetshuis gesloopt om plaaats te maken voor een grotere stal. Het huis blijft bewoond tot het begin der jaren 1980. Na het overlijden van de toenmalige eigenaar wordt het goed begin 1988 verkocht aan G.V.H.. Begin de negentiger jaren was er even sprake van sloping maar die vond niet plaats. 
     De alleenstaande, rechthoekige constructie telt vijf traveeën en heeft slechts één bouwlaag. Op de bepleisterde gevel lopen de raamomlijstingen ter hoogte van de dorpels en de lateien door. De kroonlijst bestaat uit een brede band en een fijn profiellijstje. Aan de hoofdconstructie sluiten twee kleine vleugels met lessenaarsdaken aan, die er samen mee opgericht zijn.
     De indeling van het interieur is strikt symmetrisch. De kamers zijn met discreet stucco-werk bekleed, waarbij late rococo en neoclassicisme naast mekaar voorkomen. Deuren, schoorsteenmantels en stucco-werk zijn nog authentiek.

De nieuwe pastorie

Gelegen aan Rijke Kleie nr. 6/ Franskouter.
     Neogotisch bakstenen gebouw naar een ontwerp van architect Vossaert (Oudenaarde) van 1888, in een ommuurde tuin, voorheen eveneens ommuurde voortuin met getrapt poortgeveltje, gesloopt in 1963. Het is een onderkelderd huis van drie traveeën en twee bouwlagen onder zadeldak (van leien), vroeger met klokkenstoel, tussen zijtrapgevels. Verankerd met opvallende sierlijke ankers. Licht vooruitspringende rechter travee, hoger opgetrokken in trapgevel. Muuropeningen gevat in Brugse-travee. De centrale voordeur met stenen bolkozijn als bovenlicht, wordt voorafgegaan door een trap. Boven de linker travee bevindt zich een getrapte dakkapel. Stenen kruiskozijnen met spitsbogige blinde boogvelden met vernieuwd houtwerk. Links is er een zijaanbouwsel.

Bron: De Noyette G. - Hoebeke M., Dorpsbeelden uit het verleden, Zwalm, Nazareth, 1994, p.55.

De vroegere pastorie, in 1991 nog in bouwvallige toestand.





De nieuwe pastorie, nog mét klokkenstoel
 

'DE ST.BLASIUS-HOEVE' of 'Kasteel Van Den Broeck'
     De hoeve dankt haar naam aan haar ligging. Gelegen in de dorpskern van de gemeente aan de Boekelbaan nr 114, op een hoek rechtover de kerk aan de baan naar St.Maria-Horebeke.
     Op oude prentbriefkaarten ook genoemd "Kasteel Van den Broecke" en "Huis van den heer Burgemeester".
     In de 18de eeuw opgetekend als gesloten hoeve, in 1839 verbouwd met U-vormige aanleg en met voortuin afgesloten door ijzeren voetgangershekken en inrijhek aan bakstenen pijlers met bolbekroning, hekken en middelste pijlers vervangen. Rond 1929 werd de hoeve verbouwd. Nu heeft het gebouw, door sloop van stallen bij de verbreding en rechttrekking van de Boekelbaan in 1973, een L-vormige aanleg. Zowel het huis als de resterende stallen ten noorden werden omgebouwd tot twee woningen.
Tot voor kort eigendom van Jozef Cornelis. Op de zijgevel bevindt zich een jaartal 1839, het jaar van een verbouwing.
     Ten westen staat het woonhuis, oorspronkelijk van zeven traveeën en één bouwlaag onder afgewolfd schilddak (pannen), op zijgevel gedateerd in jaartalankers 1839. Rond 1920 toevoeging van de bovenverdieping boven vijf middentraveeën en in 1953 aanpassing van de voorgevel met nieuw parement* van rode baksteen. Nu onderkelderd huis van vijf traveeën en twee bouwlagen onder zadeldak (pannen) met zijaanbouwsels van één travee en één bouwlaag. De lijstgevel heeft rechthoekige vensters in imitatiezandstenen omlijsting en een centrale rechthoekige deur met behouden houtwerk in arduinen omlijsting met kroonlijst; het is het restant van het 19de-eeuwse boerenhuis. De beraapte achtergevel heeft hoge rechthoekige vensters in een vlakke witgepleisterde omlijsting met middenin een laag korfboogdeurtje in zandstenen omlijsting, misschien een restant van het oudere huis.

        Bronnen: Munkzwalm, Gemeentearchief Sint-Blasius-Boekel, 1.778.511, Bouwvergunningen.            
De Noyette G. - Hoebeke M., Dorpsbeelden uit het verleden, Zwalm, Nazareth, 1994, p. 58.
Van Nuffel F. - Van Nuffel A., Groot-Zwalm in oude foto's, Eeklo, 1992, p. 11.                  

* parement = (Fr.) stenen buitenbekleding van zware muren.

DE HERRETHOEVE
     Gelegen Rijkekleie nr 16, was deze hoeve eigendom van Jozef Van Der Donckt.
    Het is een oude hoeve van het semi-gesloten type, die dateert van voor 1841. Ze zou in 1885 afgebrand zijn en later heropgebouwd.
     Ten zuiden staat een bakstenen schuur onder zadeldak (pannen, nok // straat) met voorheen twee grote rechthoekige poorten (nu één poort gedicht) naast elkaar en rechts ernaast een getoogd deurtje naar het binnenerf.
     Ten noorden bevindt zich het onderkelderd boerenhuis van zeven traveeën onder zadeldak (leien) uit het einde van de 19de eeuw, recent gerenoveerd. Voorheen gecementeerde gevel, nu gedecapeerd, en voorzien van licht getoogde vensters op arduinen lekdrempels met vernieuwd houtwerk. De rechthoekige voordeur heeft een arduinen omlijsting en een bovenlicht in een omlijsting van gesinterde baksteen met oren en rechte kroonlijst. Links van de deur bevindt zich de bietenkelder. De achtergevel met getraliede vensters is witgeschilderd en heeft een ingangsdeurtje in een omlijsting van gesinterde baksteen met neuten, oren en waterlijstje.
     Binnenin volledig gerenoveerd met behoud van de enkelvoudige oude balklaag. Ten oosten staan voormalige paarden- en koeienstallen, ten westen varkensstallen en ten zuiden een schuur en doorritpoorten. Ten noorden van het huis staat een alleenstaand bakhuis.

HET HOF VAN VLAANDEREN
     De oorsprong van de naam is niet bekend. Toch komt deze naam algemeen voor op stafkaarten en wordt hij ook door de lokale bevolking gebruikt.
     De boerderij is gelegen aan het einde van Heuvelgem en was tot voor kort eigendom van Paul Manssens. De hoeve werd gebouwd voor 1841 door Jean-Baptiste Manssens. In 1908 wordt het gebouw geteisterd door brand maar is in 1909 al heropgebouwd.

 

 
het 'kasteel' van oud-burgemeester Hector Van Den Broeck, later...
 
   
...verbouwd tot de St-Blasiushoeve
                                                                                               

foto

Gelegen op de hoek van Rijkekleie en Franskouter. De woning, gebouwd rond 1850, was de oorspronkelijke pastorie. Later werd de woning gekocht door notaris Torrekens, die ze inrichtte als ambtswoning. Toen ze in ? werd verkocht aan Francies Bousard, was ze in gebruik als boerderij en smidse. En zoals dat gaat op de buiten, bij een smidse hoort...een 'estaminet'. Anna, de dochter van Francies, woont er nog steeds. De imposante kastanjeboom van de foto staat er nog altijd. Het huis wordt nu 'Hof ter Cleye' genoemd.