- de O.L.Vrouwekerk
 
      Gelegen aan het Rozebekeplein, met huisnr. 13.

     Geschiedenis

     Een eerste kerkje, een Romaans eenbeukig zaalkerkje, dateert uit eind 11de of begin 12de eeuw. De kerk werd immers voor de eerste maal vermeld in een oorkonde van 1108 waarbij bisschop Odo de schenking bevestigde aan de St.-Pietersabdij van 5 nieuwe kerken (Merelbeke met zijn twee bijkerken Schelderode en Bottelare, Rozebeke en Hillegem naast de eerder geschonken parochiën van Letterhoutem, Mater en Roborst. Kruisingstoren en transept werden in Scheldegotiek heropgebouwd in het laatste kwart van de 13de eeuw. Het polygonaal afgesloten koor stamt vermoedelijk uit het tweede kwart der 14de eeuw. De kerk leed zware schade tijdens de godsdienstoorlogen. In de 17de eeuw waren er belangrijke herstellingswerken en uitbreidingen, o.m. rond 1613 de bouw van het merkwaardige dakgebint, verhogen van de zijmuren van de beuk in baksteen en vervangen van de vensters, vernieuwen van de westgevel, later in de 17de eeuw de bouw van de doopkapel tegen de oostelijke koorpartij, nieuwe klokkenstoel en plaatsen van een nieuw hoofdaltaar tegen gedicht koorvenster. In 1721 werd de zoldering van de beuk gepleisterd, in 1752 werd de sacristie gebouwd. Begin de 19de eeuw werd het mobilair aangevuld met stukken uit de gedesaffecteerde kerk van de abdij van Maagdendale in Oudenaarde. In de 20ste eeuw gingen verschillende restauratiecampagnes door, in het begin dier eeuw o.l.v. architect F. Van Severen (Dendermonde) en in de jaren 1970 o.l.v. architect J. Ysabie (Gent).

 
     De kerk is normaal geoosterd en staat temidden de dorpskom, nog omringd door het kleine, min of meer ovale kerkhof, dat nog omsloten is door een lage bakstenen kerkhofmuur met ezelsrug; ten W. toegang via ijzeren hek van 1869 aan vierkante hardstenen pijlers met dito bolbekroning en ten N.O. eenvoudig hekje. Op kerkhof, eertijds beplant met coniferen, nog enkele behouden arduinen grafzerken en monumenten. Ter hoogte van de r. hekpijler van de hoofdtoegang, een roepsteen van ijzerzandsteen. . In grondplan bestaat het gebouw uit een enkelvoudige romaanse beuk, een vroeggotische viering en transept en een hoooggotisch koor met traptoren. Aangebouwd ten noordwesten van de viering bevindt zich de kleine doopkapel en ten zuidoosten de sakristie.
     De eerste keer wordt dit gebedshuis vermeld in een oorkonde uit 1108, waarin bisschop Odo bevestigt dat de Gentse St-Pietersabdij
     Omtrent de bouw van de Rozebeekse kerk bestaat geen enkel geschreven getuigenis. Toch is het goed mogelijk dat de oorspronkelijke romaanse kerk, die men kan terugvinden in de grotendeels bewaarde beuk, in de 12^de eeuw is opgericht.
     Ongetwijfeld gaf de bloei van de lokale bedevaart aanleiding tot het vergroten van de kerk, die echter niet volledig werd uitgevoerd; het lag in de bedoeling het romaanse beukje te vervangen door een driebeukige kerk, die evenwel niet tot stand is gekomen. De erg zware toren doet daarom nogal bombastisch aan t.a.v. de rest van het kerkgebouwtje.
     Hier bracht de godsdienstoorlog wél zware schade toe, ongetwijfeld omdat het een rijke parochiekerk was. Hoewel de ornamenten al in 1565, bij het naderen van de onlusten, naar Gent "waren gevlucht", toch bedroeg de schade nog 140 pond.
     In 1579 wordt het kerkgebouw terug erg beschadigd, want  o.l.v. de lokale inwoner Joos Gosseye werd o.a. het dak der toren en dat van de beuk afgebrand.
     In 1597-1602 wordt de torenspits in ere hersteld (1597-'98) en nadien nog diverse herstellingen uitgevoerd (1599-1602). Ook de vensters van het koor worden hersteld, zodat het opnieuw kan gebruikt worden (1603).  

In 1611-'12
In 1613
In 1619-'20
In 1629
In 1770-'72

Reeds sinds de 16^de eeuw een befaamd Mariaal bedevaartsoord.

De plattegrond toont een éénbeukig schip, zeven traveeën lang, een transept met één uitspringende travee, een rechthoekige doopkapel in de oksel van de noordelijke transeptarm, een koor van twee traveeën en driezijdige sluiting en zuidelijk een rond traptorentje en sacristie.
De nog bewaarde Romaanse beuk is opgetrokken uit veldsteen, deels ijzerzandsteen, deels kalksteen, verhoogd met baksteen en wordt afgedekt door een leiendak. Vroeggotisch transept en kruisingstoren van Doornikse kalksteen. Doopkapel van Ledische zandsteen en baksteen. Koor van Ledische zandsteen.
De westgevel van baksteen met zandstenen speklagen en dubbele versneden hoeksteunberen dateert uit de 17^de eeuw. Er zijn sporen van een vroeger spitsboogportaal. Het huidig korfbogig portaal dateert van rond 1866 is gevat in een geprofileerde zandstenen neogotische omlijsting met erboven een hoog drieledig spitsboogvenster met origineel zandstenen maaswerk.
Zijgevels met sporen van gedichte rondboogvensters uit de 17de eeuw, bij restauratie gedeeltelijk vrijgemaakt, en twee gotische spitsboogvensters in zandstenen omlijsting en met neogotische tweeledige tracering. N.-gevel voorheen door uitspringende baksteenkoppen gedateerd 1613; in de oksel met de transeptarm, doopkapel onder lessenaarsdak. De zuidgevel wordt gestut door drie steunberen en voorzien van gedicht portaaltje in rondboogvormige omlijsting rustend op monolietzuiltjes met bladkapiteel.
De zware vierkante kruisingstoren dateert uit de 13de eeuw met ten zuidoosten een rond traptorentje uit het begin der 20ste eeuw, te bereiken vanuit het koor. De galmgaten, in de vorm van een drielicht, zijn gevat in een gedrukte spitsboog, geflankeerd door gekoppelde rondboogvormige blindnissen. Tentdak bekroond met twee ijzeren kruisen op bollen en met windvaan.
Transeptgevels op de hoeken versterkt door versneden steunberen. Puntgevels verlicht door spitsboogvenster; erboven voorzien van beeld-nis, ten noorden met een O.-L.-Vrouwebeeldje van 1966 van L. De Groote (Zottegem), ten zuiden bekroond door stenen kruis. De zuidelijke transeptarm met gedichte spitsboogvormige muuropeningen op begane grond in de zuid- en westgevel. De noordelijke transeptarm bevat een gedicht spitsboogvenster in de oost- en westgevel. In de noordwestelijke hoek van beuk en transept staat de doopkapel van Ledische zandsteen met een korfbogig toegangsdeur in zandstenen omlijsting en een rechthoekig venster.
Het koor heeft steunberen, gedichte gotische spitsboogvensters en 18^de eeuwse steekboogvensters; leiendak eveneens bekroond door smeedijzeren kruis. Tegen het dichtgemetseld oostelijk koorvenster staat de calvarie onder een afdakje; het houten neogotisch Christusbeeld stamt uit het begin der 20ste eeuw; stenen kalvariebeelden uit 1969 vervangen van de houten 17^de-eeuwse beelden (die zich nu binnen in de kerk bevinden); er zijn sporen van een ossebloedkleurige achtergrond.
De zuidelijke sacristie is opgetrokken uit baksteen met zandsteen voor de hoekkettingen en de vensteromlijsting, afgedekt door lessenaarsdak (leien). Op sluitsteen van steekboogvenster gedateerd 1752.
Interieur. Tochtportaal van 1869. Zwarte marmeren vloer in het schip van 1774; witte en zwarte marmeren vloer in koor van 1770-72. Doksaal van 1866. De eiken lambriseringen in het schip met ingewerkt koorgestoelte dateren van 1781-88 en zijn, evenals de tot marmeren zijaltaren herwerkte koorafsluiting en de koorlambriseringen, afkomstig van de abdijkerk van Maagdendale, verkocht rond 1810. Vlak afgedekte beuk met bepleisterd plafond uit de 18de eeuw, verdeeld in zeven panelen met stucversiering, centraal met H. Geest-duif, ten westen met jaartal 1721. Dakgebinte van vier vakken vermoedelijk daterend van rond 1616. Bepleisterde kruisriboverwelving in kruising, transept en koor. Zware kruisingspijlers met spitsbogige arcade. Eiken sacristiedeur met koperen beslag (o.a. een slotplaat in de vorm van een dubbele arend).
Het mobilair.
Schilderijen: Geboorte van Christus door A. Van Den Heuvel van 1649 boven hoofdaltaar; Maria bezoekt haar nicht Elisabeth, XVII; H. Anna-te-Drieën, XVII.
Beeldhouwwerk: Miraculeus gekleed houten beeld O.-L.-Vrouw met Kind, vermoedelijk uit XV en voorzien van barokke troon van P. De Voocht van 1669, beeld herbekapt in XVII; houten beeld van O.-L.-Vrouw met kind van J. Du Bis, XVII, in beeldnis boven hoofdaltaar; de witgeschilderde houten beelden van profeet Isaias en H. Johannes de Doper door J. Du Bis, XVII; geschilderd houten beeld van O.-L.-Vrouw met kind uit XVI of XVII, in beeldnis boven N.-zijaltaar; H. Anna-te-Drieën, witgeschilderd hout, 17de eeuws; witgeschilderd houten beeld van H. Martinus van Tours uit de 15de eeuw; monnik, vermoedelijk H. Bernardus van Clairvaux (17de eeuw); H. Bisschop (17de eeuw); eiken O.-L.-Vrouwebeeld van 1611-'12 afkomstig van nis in de noordelijke transeptgevel; beelden van calvarie uit 17de eeuw, oorspronkelijk aan O.-gevel van koor, met inbegrip van een balk voorzien van drie doodshoofden en de passiewerktuigen en een witgeschilderd lindehouten beeld van Christus in het graf door P. De Voocht (Gent) uit XVII c; Kind Jezus op wereldbol door J.C. De Rycke (Gent), 19^de-eeuws; twee polychrome houten beelden, het H. Hart van Christus van 1871 en H. Jozef van 1877.
Hoofdaltaar door J. Van Heerweghe van geschilderd en gemarmerd hout van 1645-48 met portiek met getorste zuilen, tombe en trommeltabernakel van verguld en verzilverd hout uit eind 18de eeuw. Het noordelijke zijaltaar van O.-L.-Vrouw en H. Anna en het zuidelijke zijaltaar, in wit en zwart marmer, werden gemaakt uit de koorafsluiting van de abdijkerk van Maagdendale in Oudenaarde uitgevoerd door J. Martens (Gent) naar een ontwerp van A. van den Hende en Ph. van der Meersch (Oudenaarde) in 1781-88, volgens wapenschilden in de tombe van het zuidelijke zijaltaar, vermoedelijk overgeplaatst in 1806-'10.
Marmeren lambriseringen in het koor, 24 panelen in Lodewijk XVI-stijl uit het tweede kwart der 18^de eeuw. Eiken lambriseringen tegen de kruisingspijlers en in de transeptarmen, aansluitend bij de 18de eeuwse biechtstoelen en de deuren van ingemaakte kasten van 1866. Eiken lambriseringen in het schip, tegen de zijmuren, de W.-muur, met inbegrip van het oorspronkelijke ingewerkte koorgestoelte uit de kerk van de abdij van Maagdendale van Oudenaarde door A. van den Hende en Ph. van der Meersch van 1781-88, naar hier overgeplaatst rond 1810; voorzien van twee panelen met gesculpteerde kerkelijke trofeeën en de wapenschilden van de abdij van Maagdendale en de laatste abdis A. Magherman, het geheel afgelijnd met een gekorniste kroonlijst.
Het eiken koorgestoelte in classicistische stijl dateert van eind 18^de eeuw, de communiebank met balustrade van wit en zwart marmer van 1770-72. De eiken kansel gemaakt door D. De Staercke (Nederbrakel) in 1733 leunt tegen de zuidwestelijke kruisingspijler, de kuip rust op een allegorisch eiken beeld van de Kerk op een zwartmarmeren sokkel. Er zijn twee eiken biechtstoelen in rococostijl vermoedelijk door schrijnwerker D. De Staercke (Nederbrakel) van rond 1740, met medaillons van H. Petrus en Maria-Magdalena. Het orgel, van de hand P.A. Van Dinter (Maaseik) dateert van 1866. De arduinen doopvont op vernieuwd zandstenen voetstuk stamt uit de 15^de of 16^de eeuw en heeft een koperen deksel van 1842. De kruisweg geschilderd door L. Vekeman (Zottegem) in 1864 is nu gestapeld op doksaal.
Verschillende oude grafstenen en epitafen uit vooral de 18^de eeuw, o.a. in het transept, de kruising, en de oostgevel van het koor en het kerkhof.

Bronnen: Roborst, Pastorie, Liber Memorialis.                                                                                                                                                                                                                    
Demey A., Eenbeukige Romaanse kerken in Oost-Vlaanderen, (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, Bijdragen Nieuwe Reeks - Nr. 5, Gent, 1977, p. 113-122).   
De Noyette G. - Hoebeke M., Dorpsbeelden uit het verleden, Zwalm, Nazareth, 1994, p. 41-42.                                                                                                                              
De Wolf K., Romaanse bouwkunst (1000-1225), Architectuurgids Zuid-Oost-Vlaanderen, Zottegem, s.l., p. 66-67.                                                                                                
De Wolf K., Gotische bouwkunst, Vroeg, laat- en postgotiek & invloeden van de renaissance (1225-1625), Architectuurgids Zuid-Oost-Vlaanderen, Zottegem, 1997, p. 59-60.      
Dhanens E., Kanton Sint-Maria-Horebeke, Tekst, Inventaris van het Kunstpatrimonium van Oost-Vlaanderen, VII, Gent, 1971, p. 198-230.                                                           
Dhanens E., Kanton Sint-Maria-Horebeke, Illustratie, Inventaris van het Kunstpatrimonium van Oost-Vlaanderen, VIII, Gent, 1971, afb. 331-385.                                               
Du Castillon L., L'Eglise de Roosebeke-sur-Zwalm, (Revue du Touring Club de Belgique, XLIV, 1, 1938, p. 5-8; XLIV, 2, 1938, p. 27-30).                                                              
Heins A., Vieux coins en Flandre, II, Gent, 1903-04, pl. 106.                                                                                                                                                                                
Pieteraerens M., Maagdendale (Vloesberg en Oudenaarde-Pamele), Van Beaupré tot Zwijveke, Cisterciënzers in Oost-Vlaanderen (1200-1999), Gent, 1999, p. 94-101.                 
Van den Abeele - Bellon R., Een greep uit Oostvlaamse landelijke kerken, De O.-L.-Vrouwekerk te Rozebeke, (Toerisme in Oost-Vlaanderen, XXII, 3, 1973, p. 45-49).                  
Vandenbussche-Van den Kerkhove C., Fotorepertorium van het meubilair van de Belgische bedehuizen, Provincie Oost-Vlaanderen, Kanton Brakel, Brussel, 1980, p. 38-42              

     Bevond zich in het gebouw op Rozebekeplein 5, ten noorden van het kerkgebouw. Naar men zegt bevond zich vóór het gebouw in de jaren 1935-'36 werd opgericht op die plaats een hoeve met strodak. Het gemeentehuis werd gebouwd als rijbouw op een rechthoekig grondplan. De constructie maakte deel uit van een laagbouw die geheel de noordwand van het plein inneemt.
     Het gebouw heeft een bakstenen lijstgevel van zeven traveeën. Er is een exclusieve horizontale accentuatie, die geenszins wordt afgeremd door door de afgelijnde traveeën en de smalle portalen. Er is een asymmetrische indeling: de gevel is te onderscheiden in een linkerpartij van twee traveeën en een rechter van vijf; deze laatste is te verdelen in een deel van drie en een deel van twee traveeën. De muurdammen van deze rechterpartij zijn alle gelijk. De vensters van het gelijkvloers hadden brede, gedrukte boogvormen terwijl de portalen, alsook de vensters van de verdieping, bijzonder smal aandeden.
     Tot diezelfde constructie behoorde ook uiterst links een grote schuurpoort en een venster. Deze partij was van de rest gescheiden door een pilaster.
     Over heel de bouw liep bovenaan een getande fries die de dakgoot droeg.
     Conceptueel blijkbaar als boerderij en meergezinsgebouw bestemd. Stilistisch behoorde het geheel tot de zakelijke architectuur waarvan het functionalisme ook in de gevelordonnantie doordrong maar waar nog steeds traditionele 'landseigen' elementen aanwezig bleven (pilaster, getande lijst). Typologisch leek heel het bouwwerk op de eenvoudige stedelijke rijwoning geïnspireerd.
     De constructie speelt op het dorpsplein een zuiver wandafsluitende rol en oefent op die wijze, in samenspel met de monumentale kerk, een karakterbepalende invloed uit.   

de sint Jobskapel 
 
    Het is een witgeschilderd bakstenen pijlerkapelletje tussen twee lindebomen aan het kruispunt met de Hooglaan, vermoedelijk vrij recent heropgebouwd. Het vertoont een getraliede rondboogvormige nis met houten beeld van St.-Job ter vervanging van het oude, gestolen beeld.

Anno 2011...

 -

Omringd door vijf linden en gelegen op het hoogste punt (90m) van de gemeente met panoramisch gezicht op het omgevende open kouterlandschap een idyllisch landelijk plaatsje. Trap en kasseipad naar kapel. Vermoedelijk 18^de-eeuwse kapel, maar was reeds vroeger vermeld. Het is een rechthoekig witgeschilderd bakstenen gebouwtje onder zadeldak (pannen) met smeedijzeren kruisje erop. De puntgevel is afgewerkt met vlechtingen en is voorzien van de licht getoogde vernieuwde deur. Sober interieur met gemetst altaar, het heiligenbeeld is verdwenen(!).
                                        Bron: Dhanens E., Kanton Sint-Maria-Horebeke, Tekst, Inventaris van het Kunstpatrimonium van Oost-Vlaanderen, VII, Gent, 1971, p. 230.

Panoramische vergezichten van aan de Vijflindenkapel over de wijde omgeving - bij helder weer kan men in zuidwestelijke richting kijken tot in Ronse (linksboven) en noordwaarts de torens van Gent zien (rechtsboven)...