De neogotisch bakstenen westgevel, opgetrokken t.g.v. de uitbreiding van 1893, is tot ca. 2 m hoogte van Doornikse breuksteen. Op de hoeken versterkt door versneden steunberen. Neogotische spitsboogvormige ingang met geprofileerde arduinen omlijsting. R. ervan, halfcirkelvormige smeedijzeren voetenschrapper. Erboven lancetvenster en klein rechthoekig venstertje. Sierankers in geveltop. Ingemetselde gedenkstenen voor beide WO. Vierkante houten westtoren bekleed met leien met rechthoekige galmgaten onder tentdak met smeedijzeren 18^de-eeuws kruis en haan.
De zuidelijke zijgevel is van Doornikse kalksteen met sporen van hooggeplaatste kleine rondboogvensters; twee spitsbogige tweelichten van hardsteen. Op de westelijke hoek voorzien van bakstenen steunbeer, in de eerste travee zijn sporen van een gedicht lancetvenster en in de derde travee bevindt zich een gedichte korfbogige deur en rondboogvenstertje erboven, thans ervoor geplaatst kalvariekruis; eveneens gedicht venster in vierde travee van de noordgevel van bak- en natuursteen met drie bakstenen steunberen. Sporen van gedichte lancetvensters en twee spitsbogige tweelichten.
Het gotisch koor is opgetrokken uit Ledische zandsteen met decoratieve steunberen. Spitsboogvensters met omlijsting en omlopende waterlijst, enkel aan de noordzijde met bewaard vroeggotisch traceerwerk, andere vensters dichtgemetseld bij plaatsing van nieuw hoofdaltaar in de 18de eeuw en aan de zuidzijde vernieuwd. Aangebouwde noordelijke berging en zuidelijke sacristie met rechthoekige vensters onder lessenaarsdak.

 Interieur. Gepleisterd en witgeschilderd schip overdekt met vlak bepleisterd plafond, door bepleisterde moerbalken verdeeld in vier panelen versierd met rocailles in stuc, gedateerd 1694 op de twee eerste ontpleisterde balken boven het doksaal en 1762 op scheidingsboog met koor. Z.-muur geritmeerd door lisenen. Koor met ontpleisterde zandstenen muren en marmeren vloer met sterpatroon van 1855 en spitsbogig tongewelf. In Z.-muur naast hoofdaltaar getoogde nis met lithurgische piscina uit XIV of XV en eikenhouten sacristiedeur met smeedijzeren beslag uit 17de of 18de eeuw. Sacristie met bepleisterd kruisgewelf. Neogotische doksaalleuning van 1893.

 Mobilair.

Schilderijen op houten panelen: Calvarie, oorspronkelijk middendeel van een triptiek, eind 16^de-begin 17^de eeuw, gerestaureerd in 1961 door J. Trotteyn; "H. Gangulfus en zijn legenden", gedateerd 1615. 
Beeldhouwwerk: gepolychromeerd houten beeld van H. Gangulfus mogelijks uit de 18^de eeuw; gepolychromeerde plaasteren heiligenbeelden op consoles en op zijaltaren. 
Meubilair: Hoofdaltaar van geschilderd hout in rococostijl uit het midden der 18^de eeuw, aangepast en geschilderd in 1869. Zijaltaren van H. Barbara (ten zuiden) en O.-L.-Vrouw (ten noorden), gepolychromeerde houten portiekaltaren in late rococostijl uit het derde kwart der 18^de eeuw. 18^de-Eeuwse koorbanken. Eikenhouten lambriseringen in het koor uit de 17^de of 18^de eeuw. Communiebank van eikenhout uit het derde kwart deer 18^de eeuw, hergebruikt als altaar. Eiken zeszijdige barokke kansel van eind de 17^de eeuw, met aangepaste trapaanzet uit de vorige eeuw, geplaatst tegen de zuidmuur. Eiken biechtstoel in empirestijl uit begin de 19^de eeuw ingewerkt in de noordmuur. Gotische doopvont van zandsteen met koperen deksel uit de 17^de eeuw. Recentere in steen gebeeldhouwde kruisweg. 
Verschillende grafstenen uit de 17^de en 18^de eeuw in de vloer en de muren van doopkapel en op het doksaal.

Bronnen: Beerlegem, Pastorie, Liber Memorialis van Paulatem.                                                                                                                                                                                                        
Demey A., Eenbeukige Romaanse kerken in Oost-Vlaanderen, (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, Bijdragen Nieuwe Reeks - Nr. 5, Gent, 1977, p. 105-113).                                  
De Noyette G. - Hoebeke M., Dorpsbeelden uit het verleden, Zwalm, Nazareth, 1994, p. 80.                                                                                                                                                    
De Wolf K., Romaanse bouwkunst (1000-1225), Architectuurgids Zuid-Oost-Vlaanderen, Zottegem, s.l., p. 38-39.                                                                                                                     
De Wolf K., Gotische bouwkunst, Vroeg, laat- en postgotiek & invloeden van de renaissance (1225-1625), Architectuurgids Zuid-Oost-Vlaanderen, Zottegem, 1997, p. 66-68.                                     
Dhanens E., Kanton Sint-Maria-Horebeke, Tekst, Inventaris van het Kunstpatrimonium van Oost-Vlaanderen, VII, Gent, 1971, p. 157-76.                                                                                      
Dhanens E., Kanton Sint-Maria-Horebeke, Illustratie, Inventaris van het Kunstpatrimonium van Oost-Vlaanderen, VIII, Gent, 1971, afb. 254-267.                                                                            
Hellebaut G., Paulatem in het land van Gavere, (Oost-Vlaanderen, VII, 6, 1958, p. 138-139).                                                                                                                                                  
Van den Abeele - Bellon R., Een greep uit Oostvlaamse landelijke kerken, De Sint-Gangulfuskerk te Paulatem (Munkzwalm), (Toerisme in Oost-Vlaanderen, XXIII, 2, 1974, p. 43-45).                        
Vandenbussche-Van den Kerkhove C., Fotorepertorium van het meubilair van de Belgische bedehuizen, Provincie Oost-Vlaanderen, Kanton Brakel, Brussel, 1980, p. 59-62.                                       
Van Houcke A. - Langerock P., Oude bouwwerken in Vlaanderen, I, 1887, Pl. XXVI-XXVII.                                                                                                                                                  
 

         Aan de Paulatemstraat huidige nrs. 59-61. Hoeve.
        Naar verluidt was het gemeentehuis van Paulatem steeds in hetzelfde gebouw gehuisvest. Het gebouw deed trouwens in de loop der tijden terzelfder tijd ook dienst als winkel, café, woning en boerderij (deze laatste enkel in de eerste twee traveeën). Het rechtergedeelte van het huis (nr 61, drie traveeën groot) was als gemeentehuis ingericht en had een eigen toegang.  Dit gebouw is gelegen midden de dorpskom van Paulatem, vroeger Paulatemstraat n°33, ten oosten van het kerkhof dat nog altijd de kerk omgeeft.
         Het is een aan de straat gelegen, onderkelderd breedhuis van in totaal zes traveeën en twee bouwlagen onder zadeldak (pannen, de nok // straat), een langwerpige smalle bouw met een verankerde, gecementeerde lijstgevel van acht onregelmatig opgestelde maar meestal over beide bouwlagen afgelijnde traveeën; vermoedelijk gecementeerd in het tweede kwart van de 20ste eeuw. De verdieping is veel kleiner dan de begane grond en telt slechts zes openingen. Het gebouw heeft een oudere 18de-eeuwse kern met het woonhuis van één bouwlaag, in de 19de eeuw uitgebouwd tot een semi-gesloten hoeve, waarbij het woonhuis met een verdieping werd verhoogd. Grotendeels aangepaste hoevegebouwen rondom verharde binnenplaats en palend aan het kerkhof, toegankelijk via ijzeren hek rechts naast het huis. De rechthoekige deur in de 3de travee (nr. 59) is voorzien van een portiek met twee binnendeuren naar de vroegere winkel annex café met eenvoudige ijzeren ring als voetenschraper; de rechthoekige ingangsdeur bevindt zich in de zevende travee (nr. 61) van voormalig gemeentehuis. Aan de voorgevel bevindt zich een ring voor het vastleggen van paardenleidsels. De oorspronkelijk getoogde benedenvensters met luiken werden verlaagd tot rechthoekige vensters; de bovenvensters zijn getoogd. Geaccentueerde ontlastingsbogen. De gewitte bakstenen rechter zijgevel heeft een bouwnaad en sporen van vroegere bouw van één bouwlaag hoog met vlechtingen en sieranker in geveltop. De linker zijgevel van baksteen werd vernieuwd.
         Op de wand werd oorspronkelijk natuursteenwerk door beschildering nagebootst. Ook op de gecementeerde lateien zijn natuursteenblokken nageschilderd.
        De traveeën op de begane grond hebben nu een rechte latei, die van de verdieping vertonen nog steekbogen. In elke muurdam is op beide bouwlagen een anker aanwezig. Op de rechter zijgevel blijkt duidelijk dat de constructie oorspronkelijk een laagbouw was, waarvan de dakrand vlechtverband had. De linderzijgevel, met rotsbezetting, heeft steekboogvensters die een geschilderde band vertonen. Wellicht geven zij goed weer hoe de voorgevel er vroeger uitzag.
        Conceptueel als landelijke woning en boerderij opgericht, is het gebouw stilistisch en typologisch moeilijk te omschrijven. De constructie was eerst een traditionele landelijke woning die in de loop van de 19^de eeuw door verhoging een stedelijk uitzicht kreeg en waarbij de meest in het oog springende gevels een rotsbezetting kregen. In de 20^ste eeuw werd deze bezetting op de voorgevel vervangen door de huidige cementering.
        De vrij bescheiden bouw speelt als onderdeel van het enkele analoge huizen rijke dorpsplein een medekarakteriserende rol. In relatie tot de kerk en het kerkhof oefenen vooral de linkergevel en de stallingen ruimtelijke invloed uit.
 

Het huidig uitzicht

 het armenhuisje
 
           Aan de Paulatemstraat nr 67-69. Een weinig landinwaarts gelegen, in de wijk Hemelrijk, rechts van de weg naar St.Maria-Latem, dateert het woninkje, een vroegere hoeve van het gesloten type uit de 17^de (18^de?) eeuw. Het is een klein gebouw in typische Vlaamse stijl, in witgekalkte baksteen, met vooraan een moestuin.
          Volgens het kadasterarchief vond in 1886 de sloop van de oude dienstgebouwen plaats en bouwde men de huidige.
          De gevels van de woningen zijn  witgekalkt, op gepikte plint onder doorlopend overstekend zadeldak (in rode pannen, nok evenwijdig met de straat). De vensters zijn rechthoekig met vernieuwd houtwerk en groene luiken met hartvormige lichtopening. Korfboogdeurtjes in groen-geschilderde bakstenen omlijsting met recht kroonlijstje. Dakoverstek op uitgesneden consoles. In achtergevel gelijkaardige deuren en consoles onder dakoverstek.
Interieur: in de uiterst links gelegen opkamer, is de moerbalk gedateerd 1737. In de woonkamer van nr. 67 bevond zich een samengestelde balklaag met moerbalk versierd met initialen en grote schouw met geprofileerde schouwbalk. In nr. 69. bevindt zich links de woonkamer met rode tegelvloer en rechts een kamer met classicistische schouw met stucwerk op boezem.
          Ten N.W., achter woonhuis, dienstgebouw met stallen en bakhuis, uit het laatste kwart van de 19^de eeuw. Daar bevindt zich ook een gewitte bakstenen buitenkelder onder zadeldak ( in pannen, de nok // met de straat) met twee gewelfde beuken, uit het het laatste kwart der 19^de eeuw.
          Het huis dankt zijn naam aan het feit, dat vroeger 'armen' hier onderdak konden krijgen. Het gebouwtje deed ook dienst als weeshuis en hospitaal. Nu is het heringericht als boerenhuis gelegen achterin een moestuin. Het huis was ingericht als twee privé-woonsten, tot in 2006 het perceel waarop het armenhuisje staat, mét toelating van de graaf(!), en als één der laatste beleids('wan')daden van Basiel Eeckhout en zijn college, verkocht en verkaveld werd. Bliksemsnel werd de woning nr 67 gesloopt en werd op het perceel een moderne hoge nieuwbouw, aanvankelijk in hout, opgetrokken. In 2007 werd tegen de houten muren een moderne witte steen geplaatst. De landschapsomgeving en het dorpsgezicht werd hierdoor onherroepelijk verminkt...
 

Het interieur van in de jaren 1970









 

 de oud-pastorie

Vooraanzicht   

Achteraanzicht

     De mij oudst bekende pastoor van het kleine Paulatem was Franciscus Van der Strickt (1575), die echter resideerde te Beerlegem. De vroegste pastorie zou o.m. verwoest zijn geworden tijdens de godsdienstoorlogen eind 16^de eeuw.
     Paulatem had vanaf dan geen pastorie meer.
    Deze pastorie dateert met name uit de tweede helft der 18^de eeuw (toen werd, hoewel de parochie maar zelden over een eigen pastoor had beschikt, toch een pastorie opgetrokken) en is gelegen aan de Paulatemstraat nr. 53, ten westen van de kerk. Het is een witgepleisterd gebouw mét verdieping, een typisch pastoriegebouw in ommuurde tuin. Ze werd hersteld en een weinig vergroot in 1892. In gebruik als pastorie tot 1968. Recent gerestaureerd. Gewitte tuinmuur met hek naar de kerkzijde en gedicht hek aan de straatzijde, aan de achterzijde verlaagd.
     Het betreft hier een dubbelhuis van vijf traveeën en twee bouwlagen onder zadeldak (pannen, nok // straat). Verankerde bakstenen lijstgevel met geprofileerde en bepleisterde daklijst en houten gootlijst met klossen. De vensters zijn rechthoekig met arduinen dorpels in vlakke gepleisterde omlijsting, op de begane grond met persiennes, op de bovenverdieping met vernieuwd houtwerk naar oud model. De rechthoekige opgeklampte deur heeft een sierlijk houten bovenlicht. De gelijkaardige achtergevel heeft het gedichte bovenlicht boven de deur en een blind venster boven de deur. De woning heeft een linker gecementeerde en een rechter beraapte zijgevel met getoogd zoldervenster en zijaanbouwsels onder lessenaarsdak. De rechterzijde van het huis is volledig vernieuwd.
     Achter de pastorie bevindt zich een dienstgebouwtje onder zadeldak (pannen) uit het 2^de kwart der 19^de eeuw, nu ingebouwd in woonhuisuitbreiding.
     Binnenin bevindt zich de overwelfde kelder met stenen trap. Er is een centrale gang met eiken bordestrap voorzien van een gesculpteerde trappaal uit het 2^de kwart der 18^de eeuw. Salon en eetkamer met stucwerk op schouw en plafond.
     Wordt nu bewoond door een privé-persoon.

 de Lourdeskapel

     Kapel van O.-L.-Vrouw van Lourdes of z.g. "grotkapel".
      Ze werd gebouwd door mejuffer Frederika Petit en op 13/8/1876 gewijd door deken Roegiers van Zottegem.
     Na WO I gekend als bedevaartkapel. In 1941, toen de kapel werd vergroot, verdween de put binnenin, van waaruit ten behoeve van de zieken, die er op bedevaart kwamen, water werd geschept.
     Omgevend tuintje toegankelijk via twee ijzeren hekjes van 1955 aan weerszij van kapel.
       In 1956 kreeg de kapel VII staties van O.L.Vrouw van Smarten, die geleverd werden door M. Moor uit Deinze; ze werden ingewijd op 21 mei dat jaar door de deken van St.Maria-Horebeke. Wat later werden twee gebrandschilderde ramen geplaatst van A. D'Hazer (Oudenaarde), met als thema's 'de Verrijzenis van Christus' en 'O.L.Vrouw-van-de-Rozenkrans'.
        De indertijd bekende bedevaart, met zijn kaarsofferanden, werd gehouden op tweede Pinksterdag, en dit sedert het einde van de eerste wereldoorlog. 
     Deze bakstenen kapel met de voorgevel van grotwerk is afgedekt met een zinken dak. Kapeltoegang geschiedt via een rondboogdeur en is afgesloten door blauwgeschilderde ijzeren hek. Aan de zijgevels vindt men de ingemetselde staties met de "VII Smarten van O.-L.-Vrouw" gesigneerd door M. De Moor (Deinze) van 1956.
     Binnenin, een vloer van groene en zwarte tegels en aan de grotwand de beelden van O.-L.-Vrouw van Lourdes en een geknielde H. Bernadette; er zijn twee glasramen gesigneerd van A. D'haeyer (Oudenaarde) van 1957.

Bronnen:
Beerlegem, Pastorie, Liber Memorialis van Paulatem.
Simons G., Paulatem, kleinste gemeente van Oost-Vlaanderen, Antwerpen, 1967, p. 14.

de authentieke grenspaal,  toen ze nog op de
originele plaats prijkte (begin de jaren 1990).
 

de lelijke replica die in de plaats
kwam.

 de grenspaal

      In de Kapellestraat nabij de Kapel van O.L.Vrouw-van-Lourdes stond tot in 2002 nog een grenspaal uit 1778 in grijze hardsteen met op de oostzijde een letter A met daarboven de bril uit het Oudenaards wapenschild en aan de westzijde een zwaard of degen, merk van de kastelnij van Aalst en het opschrift “AELST”. De paal is in grijze hardsteen, groot 90cm (boven de grond uitstekend) x 26 cm x 26 cm;
Egotripperij van een lokaal politicus zorgde ervoor dat de paal, na restauratie, niet op de authentieke plaats werd teruggezet, maar op de parking(!) van het vernieuwde gemeentehuis van Zwalm kwam te "prijken" !! Op de originele plaats kwam een (lelijke) replica...
     O.a. de heemkundekring van Zwalm pleit er al enige tijd voor, dat de originele grenspaal op de oorspronkelijke plaats terug wordt gezet.