BEERLEGEM DIKKELE HERMELGEM HUNDELGEM MEILEGEM MUNKZWALM NEDERZWALM PAULATEM ROBORST ROZEBEKE St-BLASIUS-BOEKEL ST-DENIJS-BOEKEL St-MARIA-LATEM WIJLEGEM DE ZWALMSTREEK HOMEPAGE ZWALM VLAAMSE ARDENNEN

HET WAPENSCHILD VAN MUNKZWALM

ONTSTAANSGESCHIEDENIS
 

N.a.v. het opmaken van een plan voor een nieuwe gemeentebegraafplaats te Munkzwalm kwam J. Bockstal in contact met de gemeenteoverheid. Terloops – in een gesprek over de geschiedenis der gemeente - vroeg hij of de gemeente over een eigen wapen beschikte. Omdat dit inderdaad niet zo was, vroeg de burgemeester of de h. Bockstal dit niet kon bezorgen aan Munkzwalm, en verzocht hem daarom een onderzoek in te stellen.

Eerst werd de wetgeving op het toekennen van gemeentewapens onder de loep genomen. Ingevolge het KB van 6.2.1837 zegelde de gemeente Munkzwalm met het gemeentezegel, waarvan vorm en afdruk bepaald worden door voornoemd besluit voor álle gemeenten die niet over een eigen wapen of zegel beschikken: de Belgische leeuw met het opschrift ‘Eendracht maakt macht’. Ingevolge art.3 van hetzelfde besluit, waarvan de ministeriële onderrichtingen verschenen op 21.2.1857, kon de gemeente Munkzwalm wel aanspraak maken op een eigen wapen en zegel. Deze regeling werd later herzien en bijgewerkt in het KB dd. 14.2.1913.

Het kwam er dus op aan, aan te tonen dat onze gemeente, door de traditie van het verleden of door een geschiedkundige herinnering, wel degelijk aanspraak kon maken op een wapen.

In ‘Het Woordenboek der Gemeenten’, opgemaakt door De Seyn, vonden wij het volgende (dat de auteur zelf had overgenomen uit de geschriften van geschiedschrijver Van Gestel) : "Swalmae monactorum, vernaculae Municx Swalm,vetus peculium abbatis Bavonianis" wat wil zeggen: "een oud eigendom van de monniken van St.Baafs, aan het riviertje, geheten de Swalm, in de streek Munincx Swalm genoemd". Daaruit mocht de H. Bockstal besluiten dat hij in het archief van de St.Baafsabdij verder moest zoeken om meer gegevens over de eigendommen van St.Baafs in Munkzwalm te vinden en dat hij allicht het wapen van deze abdij voor de gemeente kon doen erkennen. Bij opzoekingen in diverse bronnen en in het Algemeen Rijksarchief te Gent vond hij diverse fondsen, waarin sprake van Munkzwalm. Zo in het archief der abdij zelf, in dit der vierschaar van de gemeente, in het familiearchief, in het archief van de Raad van Vlaanderen en in het archief van de abdij van Ename.

De eerste oorkonde waarin er sprake is van de eigendommen van St-Baafs te Munkzwalm, is er een akte, gedateerd 5 februari 1003, waarin koning Hendrik II, naar het voorbeeld van keizer Otto II, de Gentse St.Baafsabdij in het bezit stelt van haar goederen te Munkzwalm, waarvan de lijst dan volgt, en verder aan deze goederen de immuniteit en de tolvrijdom toekent. In akten van 1019, 1030, 1040 en 1063 wordt Munkzwalm ook nog in dit verband geciteerd (Gijselings M. & Koch A.C.F. – "Diplomata Belgica ante annum Millesimum Centesium scripta").

De Seyn schrijft in hoger vernoemd werk dat Munkzwalm behoorde tot "’s graven propre" d.w.z. de zuivere eigendom was van de graaf van Vlaanderen. Munkzwalm was, zoals genoemd werd, "één der prochiën, die men naempt dienstmanschappen ofte servitië-plaatsen (Fr.lieux-serfs’)". St-Baafs had te Munkzwalm een wet of vierschaar (met baljuw, schepenen, enz.). Tevens werd er de jurisdictie uitgeoefend door de baljuw en de leenmannen van het land van Gavere en de meier en de schepenen van de heerlijkheid ‘van den Berghe’ (De Limburg-Stirum – ‘Coutumes des villes et Pays d’Alost’’).

Aan de hand van deze akten kon de h. Bockstal al bewijzen, dat Munkzwalm afgehangen had van de Gentse St.Baafsabdij. Hij zocht dan verder naar eventueel bestaande zegels van de gemeente of van haar vierschaar.

Op het Algemeen Rijksarchief te Gent vond hij in het Fonds Kasselrij Aalst n°376, een wit blad papier, waarop zich een plakzegel bevond. Bovenaan dit papier staat geschreven ‘Munckswalm’. Dit stuk bevindt zich bij de ‘Brieven geadresseerd aan ‘

In zijn bekend werk "Scéaux et Armoiries de Flandres" geeft de Vcte. de Gellinck-Vaernewijck een afbeelding van dit zegel op p. 266.

Het oude zegel uit 1779

Naar het VIIde-eeuws Wapenboek

Hoewel de h. Bockstal verder zocht, een ouder zegel met betrekking tot de gemeente Munkzwalm werd niet gevonden. Hieruit werd het besluit getrokken, dat Munkzwalm (en/of haar vierschaar) gebruik maakte van het wapen der St.Baafsabdij om haar akten te bezegelen.

De beschrijving van dat wapen dezer abdij luidt officieel: "Van lazuur met een leeuw Alles overtopt door een bisschopshoed met 12 afhangende kwasten alles van sinopel".

Het oorspronkelijke wapen der abdij zal vermoedelijk bestaan hebben uit het hoger beschreven schild, doch zonder overtopt te zijn door de bisschopshoed. Deze zal waarschijnlijk maar het schild hebben overtopt in de 16de eeuw. Immers, deze hoed is een herinnering aan het bisschoppelijk worden van het kapittel der St.Baafsabdij, bij de oprichting van het bisdom Gent door Filips II, met de benoeming op 6 juli 1565 van de eerste bisschop Cornelius Jansenius (Dierickx M.S.J. – "De oprichting der nieuwe bisdommen in de Nederlanden onder Filips II, 1559-1570").

Steunend op bovenstaande gegevens en rekening houdend met de wet van 14.2.1913, werd een rapport opgemaakt, waarin Bockstal aantoonde, dat Munkzwalm steeds had afgehangen van de St.Baafsabdij, wier beschavingswerk en geschiedkundige betekenis geen verdere commentaar behoefden. De onderzoeksbundel werd dan aan de gemeente gegeven op 3 september 1953. Na goedkeuring door de gemeenteraad werd die overgemaakt aan de arrondissementscommissaris, die de bundel voor de verdere procedure doorschoof aan de bevoegde instanties. In de gemeenteraadszitting dd. 23 oktober 1953 werd de aanvraag voor een gemeentewapen officieel gedaan en werd volgende wapenbeschrijving, mét tekening in kleuren, overgemaakt;

Het erkende wapen moest als volgt beschreven worden: "Van lazuur met een leeuw van zilver, beladen met drie fazen van keel; genageld, getongd en gekroond vn goud. Het schild overtopt met een kroon van dertien parels, waarvan drie verheven". De door de Raad van Adel gegeven Franse beschrijving luidt als volgt: "D’azur à un lion d’argent, chargé de trois fasces de gueules, armé, lampassé et couronné d’or. L’écu sommé d’une couronne à treize perles, dont trois relevées".

De gemeenteraad diende toen enkel nog de beslissing goed te keuren en uit te vaardigen, waardoor dit wapen werd aanvaard, wat dan ook gebeurde op 27.7.1954. Ze werd meegedeeld aan de bevoegde instanties en het Koninklijk Besluit ter zake liet dan ook niet lang meer op zich wachten.

(Bron: ‘Annalen-Annales’ – herdruk I-IV, dl.V)

Laatste update zondag 01 november 2009

Mijn Homepage      Homepage Munkzwalm