"Of de eerste herberg moet gezocht worden in de omgeving van de tent van de Bijbelse figuur Noë of langs de Chinese zijderoutes, langs de wegverbindingen die Meden en Perzen gebruikten of aan de havens van de Feniciërs, moet de minste van onze bekommernissen zijn", schrijft wijlen N. Kerckhaert in 'Oude Oost-Vlaamse Herbergnamen' (Gent, 1976).

    De verklaring voor de middeleeuwse term "herberghe" is in zekere zin beperkend. Toen was het inderdaad louter een "onderkomen, logies, nachtverblijf of pand waar men kon overnachten" terwijl het verschaffen van eten en drank minder werd benadrukt.
     Zo lang er gereisd is, is langs de wegen dergelijke infrastructuur aanwezig geweest. Herbergen kwamen tegemoet aan een noodwendigheid, die niet louter door hongerige of dorstige reizenden kan verklaard worden. Niemand is er inderdaad op gebrand de nacht onder de blote hemel door te brengen, al is het maar omdat het klimaat zich daartoe veelal niet leent, óf omwille van de veiligheid.
     De klandizie van de "herberghe" was indertijd erg verscheiden: van reizigers onderweg tijdens (soms erg verre) tochten, bedevaarders, bannelingen (dakloos omdat ze wegens euveldaden uit hun leefomgeving waren gestoten), aangevuld met de zgn. "giptenaars" ('beroeps'zwervers - de voorgangers van de huidige zigeuners) die zich in groep verplaatsten of de soldaten, veelal van vreemde origine, die onder het vaandel van één of andere heer op Vlaamse bodem een strijd kwamen uitvechten.
     In kleine lokaliteiten, zoals onze Zwalmdorpen, was de herberg ook de vergaderplaats voor de wettelijke gezagsdragers. Een speciaal daarvoor voorbehouden kamer, doorgaans "de schepenkamer" genoemd, diende voor beraadslagingen en bevatte ook de koffers waarin de manuscripten/de archieven werden bewaard.
     In de herberg werden ook de wettelijke afkondigingen en plakkaten uitgehangen, nadat ze 's zondags aan de kerk(deur) waren voorgelezen door een belleman (in ons geval de champetter).
     Tenslotte was de herberg de vergaderplaats voor maatschappijen, verenigingen, én de plaats bij uitstek voor ontspanning en vermaak, waarrond kermissen en feesten werden georganiseerd.

Het uithangbord

     Toen de steden groter en uitgebreider werden en hun populatie talrijker, was de tijd dat iedereen iedereen kende, voorbij. Huisnamen werden bijna onmisbaar en zolang de huisnummering (pas onder Napoleon geïntroduceerd) er nog niet was, moest men correspondentie adresseren bijvoorbeeld als volgt: "Aan mijn heere De Scryver in den Leeuw by de Slypstrate tot Ghendt"; men kon er staat op maken dat de brief (ooit) wel zou terechtkomen.
     Edelen hadden toen, om zich van de andere te onderscheiden, een eigen wapen - de burgerij en ambachtslui mochten zich een dergelijk 'bezit' niet toemeten en dus zochten die het dan maar in huisnamen en uithangborden, waardoor ze de aandacht konden op zich vestigen of zich onderscheiden van een ander.
     Veelzijdig én fantasierijk zijn hierbij de inspiratiebronnen, die worden aangeboord; gaande van de volksliteratuur tot het louter commerciële.   
  

In 1779 telde Munkzwalm volgens de archieven (RAG, Fonds Land van Aalst) acht herbergen; van één werd de naam opgetekend

'Het Goedleven' (RAG, LvA, 403)

Het toponiem verwijst kennelijk naar de aangename zijden des levens, die met herbergbezoek (kunnen) gepaard gaan. De benaming lijkt overigens niet erg oud en verspreidde zich vermoedelijk vanuit het Gentse, waar de voor Oost-Vlaanderen oudste vermelding voorkomt. Dit (herberg)toponiem is trouwens ook in West-Vlaanderen bekend.
In 1779 is voor Munkzwalm vermeld: "het goet leven" (RAG, LvA, 403); het was één der weinige herbergnamen, die toen in Munkzwalm in gebruik waren. Zeven andere herbergen, toen open, hadden noch uithangbord, noch naam.

In het begin der 20^ste eeuw vermeldden de regionale 'annoncebladen' (o.a de 'Gazette van Audenaerde') volgende drankgelegenheden te Munkzwalm:

Halfweg de 20^ste eeuw kon men volgende herbergen vinden:

'In de Postery'  

bij Remi Baele (˚1871- +1962) - de herberg lag aan het kruispunt 't Hoofd op de hoek, gevormd door de oude baan Gent-Aalst en de afslag naar Munkzwalm (de huidige Noordlaan), op het perceel waar nu de woning met huisnr 107 staat. De herberg werd van 1921 tot 1951 opengehouden door Remi's echtgenote Melanie en haar drie dochters (Marie, Bertha en Elodie). Na de dood van Melanie (1951) hielden Maria en Elodie het café verder draaiende. De herberg sloot de deuren op 31 december 1971. In 1980 verhuisden Marie en Elodie naar de nieuwbouw, die werd opgetrokken nadat de gewezen herberg met bijgebouwen was afgebroken voor de verbreding van het kruispunt 't Hoofd. Na hun overlijden kwamen hun broer Camiel Baele en zijn echtgenote Anaïs De Cock daar wonen. Camiel overleed in 2001, Anaïs in 2006.

'In de Leerze'

'Cafe Lucas'

Gelegen - alleszins tot in de veertiger jaren der vorige eeuw - ongeveer daar waar nu de computerzaak van Gerd De Winne is.

'In den Trap op'

Was gelegen in de huidige Krekelstraat, waar later de hoeve Leurs kwam.

'In den Vlaamschen Leeuw' 

Rachel Van Overwaele met kind op de arm

bevond zich in de toenmalige Statiestraat - nu Zuidlaan -, richting Brakel, net voorbij de spoorweg links, waar later café Pallieter werd ondergebracht. De herberg werd lang uitgebaat door Plutarque Vermassen, getrouwd met Rachel Van Overwaele, die het aanpalende kruidenierswinkeltje openhield. Plutarque reed in een klein autootje - hij verdeelde de kortingzegels aan de winkels...; toen hij eens een accident had, diende men zijn arm te amputeren. Dat was vóór WO II. Vooraleer de latere herberg Pallieter te worden, werd er het gekende duivenlokaal P.Vermassen in ondergebracht, waar de duivenmelkers van Munkzwalm en omliggende dorpen tijdens het duivenseizoen wekelijks hun duiven konden inkorven.

 

'In St Apollonia' Bevond zich in het huis naast de latere kruidenierszaak Denijs aan de kerk. Uitgebaat door herbergier Emiel De Geyter - vandaar dat men zei 'bij Geyters' - die ook kleermaker was. Zijn dochters Rachel, Angele en Gaby zetten later zijn kledingwinkel verder. In het huis, waar nu Dr. De Weerdt zijn consultaties heeft.

                                                                                                     

Herberg De Winne bevond zich waar later de fietsenzaak 'Tum' kwam en nu een kapsterszaak is; de foto dateert van ca.1925.

                     

Herberg 'Elaut' Rond 1925 uitgebaat door Joseph Elaut; bevond zich in het huis, dat later werd ingericht als het huidige 'café Ysebaert'. In het andere deel van het huis, later verbouwd tot zaal Thetalia, werd door de familie Clays een bakkerij geëxploiteerd.

De oude bakkerij Clays, nu zaal Thetalia, naast de huidige (op de achtergrond links).

De gebouwen anno 1930. Verderop links bevindt zich

Café Ysebaert anno 2008

'In d'Ouwe Smis', bij A. Lapaige, Dorp (1906)
'In den Kalkhoop', bij Joseph Keerstock (1906)
'het Oud Hengstenhof', bij Constantin Vande Velde (1906)
'De Lente' bij Camiel De Naeyer (1906)
bij August Van Driessche (1906)

Café 'Den Os' - hoewel gelegen aan het (welbekende) kruispunt 'Den Osse' en dit zich bevindt op de grens tussen Roborst en Blasius-Boekel, rekenen we die plaats nog tot Munkzwalm. Aan dit kruispunt bevond zich de drukbeklante herberg 'den Osse', laatst uitgebaat door de welbespraakte Paula De Zutter (St.Blasius Boekel 3.12.1923 - Opbrakel 19.8.1999), gehuwd met Cyriel Coppens. Ze kregen 4 kinderen: Paul, Luc, Marc en Annie(+). 
Bij de heraanleg van de weg Munzwalm-Brakel begin de jaren 1970 werd de alomgekende herberg gesloopt. Paula ging nadien de herberg 'Edelweiss' (rechtover de kerk van Blasius-Boekel) openhouden. Na haar opruststelling verbleef Paula tot aan haar dood in rusthuis St-Fransiscus te Opbrakel. De laatste jaren van haar leven was 'Paula uit den Osse' aan het sukkelen met de gezondheid (ze ging erg slecht zien).    
 

 Midden de 20^ste eeuw:

Van aan de brug richting station:
      
        aan de rechterkant:

 ‘Café Fidoel'   bij ‘fiks’ -  was ook smid.

’In de Patrijs’ bij Triphon (was een kloefen(= klompen)maker) – waar nu Prudent Glorieus woont.

links:

‘De Nieuwe Stoomboot’ (1953) bij Miechel De Moor – in de eerste woning aan de afslag naar de Krekelstraat, waar nu Coens?  woont

Café Lukas uitgebaat door ? – hij was ook kleermaker – het huis is nu gesloopt; stond aan de andere zijde van het Molenpad rechtover de plaats, waar zich nu de Vredeskapel bevindt.

Café Elaut is nu ‘Bij Ysebaert’

Café ‘DeZwaan’ – bij De Raeve (bijnaam ‘Perens Lange’)

Bij Arthur Manssens – was waar nu Roelandt woont.

‘Café ’t Gemeentehuis’ – Bij Dumont, waar nu de kranten- en fotozaak ‘Panda’ van Roland De Pandelaere is gevestigd.

‘Tsuts’  - bij DeTemmerman – het huis werd gesloopt en er kwam een nieuwbouw – nu is daar 'Snooker Prismas' gevestigd.

Bij Messiaens/kant'niers – is nu verbouwd tot kapperszaak

Bij Bernard  – gesloopt voor nieuwbouw (voor de vroegere Optiek Ine De Wever); nu zijn daar appartementen opgetrokken, de hoek Zuidlaan-Zwalmlaan.

Theophiel Porieux – was slachter, er was een beenhouwerijtje en het was er ook café.

Bij De Wachter – op het perceel naast de parking aan de hoek waar de Zwalmlaan begint

Over de spoorweg, richting Brakel:
rechts

Besvzer, de woning is nu gesloopt

Bij Plasmans

‘In de Ploeg’ – is gesloopt

Tsools  Fonteine – is gesloopt

links

Bij Van  Laetem

Vermeulen, waar nu de fietsenmaker is.

 'In den Vlaamschen Leeuw' - bij Plutarque Vermassen.

Café Mady  – huis vóór de oude smidse van De Raeve, later woonde daar Schotsaert (+ in 2005)

Bij Achiel Van Melkebeke – het was er naast herberg ook een winkeltje en beenhouwerij.

Bij Gaudblommens

Krekelstraat

‘Petit Brussel’ – bij De Naeyer

Op de Kalkhoop

‘In de Fontein’ (kools’mietje) – waar Camiel Coens (+ 2006) woonde

Bij Isidoor De Vos – daar stond een korendorsmolen (in de grote aanbouw) – in het huis kwam later François Grijp wonen.

Aan ‘t Hoofd

'In de Postery' 'bij Remi Baele' (o1871- + ?) –  was gelegen op de hoek van 't Hoofd (dat kort deeltje op Munkzwalms grondgebied van de oude baan Gent-Aalst) en de afslag naar Munkzwalm (de huidige Noordlaan), waar zich nu de woning bevindt met huidig adres Noordlaan ? In de bungalow, die na de de afbraak, omwille van de wegverbreding in 1980, van de herberg-annex-houtzagerij werd opgetrokken, bleef tot aan haar dood (30.9.2006) Anaïs Decock, weduwe van Camiel Baele, wonen.
De herberg anno 1923	De binnenkoer	Het café na WO II
		De leeggemaakte gelagzaal - het gebouw klaar voor de sloop...
(Met dank aan Rita Niemegeers-Baele, Beerlegem voor de toelichting en de foto's)

Aan de Zwalmmolen

     Bij De Zutter - Rekegemstraat bergop aan de Zwalmmolen, eerste huis links na de villa Adriaens.

 Aan het Molenpad

     ‘In de Stoomboot’ bij Michel van Overwaele – juist vóór waar nu het vervoerbedrijf Grijp gevestigd is. Was al niet meer open in 1955, wanneer 'De Nieuwe Stoomboot' werd gebouwd.

     'De Nieuwe Stoomboot' café bij Demoor, werd rond 1955 gebouwd, aan de Noordlaan (waar zich nu Eethuis 't Snackske bevindt).

     Pub 'The Old Barn'
                Sinds kort na de eeuwwisseling niet meer geopend. De uitbater werd bovendien eind 2006 het slachtoffer van een ernstig arbeidsongeval, waarbij hij levensgevaarlijk werd gewond; sindsdien is hij aan het
          revalideren. Het gebouw werd verkocht.
                                      

Laatste update maandag 12 juli 2010